Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động, bảo hiểm thất nghiệp ngày càng trở thành chỗ dựa đối với nhiều người lao động khi rơi vào giai đoạn mất việc làm. Tuy nhiên, để nguồn quỹ này thực sự phát huy hiệu quả, việc bảo đảm đúng người, đúng chế độ và đúng mục đích sử dụng được xem là yếu tố then chốt.
Thực tế cho thấy, công tác quản lý Quỹ bảo hiểm thất nghiệp vẫn đối mặt với không ít thách thức. Kết quả thanh tra tại gần 23.000 đơn vị từ năm 2024 đến hết tháng 4/2025 đã phát hiện nhiều vi phạm liên quan đến việc đóng và thụ hưởng các chế độ bảo hiểm.
Qua kiểm tra, cơ quan Bảo hiểm xã hội đã yêu cầu truy thu hơn 130 tỷ đồng đối với khoảng 17.500 lao động thuộc diện bắt buộc tham gia nhưng chưa được đóng đầy đủ. Bên cạnh đó, hơn 127 tỷ đồng đóng thiếu của gần 39.000 lao động cũng được yêu cầu bổ sung. Riêng số tiền trợ cấp thất nghiệp chi sai quy định phải thu hồi trong năm 2024 lên tới hơn 980 triệu đồng.
Những con số này phản ánh thực tế rằng các hành vi lợi dụng chính sách không chỉ xuất hiện ở người lao động mà còn đến từ phía doanh nghiệp. Một số trường hợp vẫn tiếp tục nhận trợ cấp dù đã có việc làm mới, trong khi một số đơn vị sử dụng lao động lại khai báo không trung thực hoặc tìm cách né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm.
Theo giới chuyên môn, bên cạnh yếu tố cố tình gian lận, không ít sai phạm xuất phát từ việc chưa nắm rõ quy định pháp luật. Nhiều người lao động vẫn coi trợ cấp thất nghiệp là mục tiêu cuối cùng của chính sách, trong khi giá trị lớn hơn nằm ở các chương trình hỗ trợ học nghề, tư vấn và giới thiệu việc làm để sớm quay trở lại thị trường lao động.
Do đó, việc tuyên truyền để người lao động hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình được xem là giải pháp quan trọng không kém các biện pháp kiểm tra, giám sát.
Song song với đó, yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý cũng đang được đặt ra. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, tăng cường chia sẻ thông tin giữa các cơ quan liên quan được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện sớm những trường hợp hưởng sai, hưởng trùng hoặc khai báo không trung thực, qua đó hạn chế thất thoát quỹ.
Một bước tiến mới về mặt thể chế cũng đã được đặt ra trong Luật Việc làm năm 2025. Theo đó, việc quản lý Quỹ bảo hiểm thất nghiệp phải bảo đảm các nguyên tắc công khai, minh bạch, sử dụng đúng mục đích và an toàn nguồn quỹ. Đây được xem là nền tảng pháp lý để tăng cường giám sát cũng như nâng cao trách nhiệm của các bên tham gia.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện ngăn chặn trục lợi không đơn thuần là xử lý các trường hợp vi phạm, mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là củng cố niềm tin vào chính sách an sinh và bảo đảm nguồn lực hỗ trợ cho những người lao động thực sự cần đến sự trợ giúp của Quỹ bảo hiểm thất nghiệp.
Bảo hiểm thất nghiệp được xây dựng trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia. Vì vậy, việc ngăn chặn các hành vi lợi dụng chính sách không chỉ nhằm bảo vệ nguồn quỹ mà còn bảo đảm quyền lợi chính đáng của hàng triệu lao động đang đóng góp vào hệ thống. Chỉ khi được vận hành minh bạch và đúng mục đích, Quỹ bảo hiểm thất nghiệp mới có thể phát huy đầy đủ vai trò là "điểm tựa" cho người lao động khi gặp khó khăn.
