Ngày 23-10-1961, Bộ Quốc phòng ra Quyết định thành lập Đoàn 759, tiền thân của Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân, mở con đường vận tải bí mật trên biển chi viện cho miền Nam. Gần một năm sau, chuyến tàu gỗ đầu tiên xuất phát từ bến K15 (Hải Phòng) chở vũ khí vào Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn, khai thông “Đường Hồ Chí Minh trên biển”. Trong suốt 14 năm (1961–1975), những “tàu không số” đã vượt qua bão tố, vòng vây của kẻ thù, vận chuyển hơn 150 nghìn tấn vũ khí, đưa hàng vạn cán bộ, chiến sĩ vào chiến trường, góp phần quan trọng vào thắng lợi vĩ đại mùa xuân 1975.
Nét độc đáo, sáng tạo của con đường huyền thoại này trước hết là ở tầm nhìn chiến lược của Trung ương Đảng và Bác Hồ. Cùng với tuyến đường Trường Sơn, Đường Hồ Chí Minh trên biển tạo nên hai “mạch máu” chi viện song song Đông và Tây – bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau, bảo đảm cho cách mạng miền Nam có đủ sức người, sức của để trường kỳ kháng chiến. Trong điều kiện kẻ địch kiểm soát chặt chẽ không, hải và ven bờ, ta đã tận dụng những phương tiện nhỏ bé, thô sơ để tạo nên sức mạnh phi thường, kết tinh trí tuệ, bản lĩnh và lòng dũng cảm của dân tộc.
Sự sáng tạo về nghệ thuật quân sự thể hiện rõ qua cách tổ chức, chỉ huy và thực hiện nhiệm vụ: kết hợp khéo léo giữa hoạt động bí mật và công khai; đa dạng hóa tuyến, luồng, bến bãi; tận dụng thời cơ, địa hình, thời tiết; linh hoạt ứng phó trong mọi tình huống. Khi bị địch phát hiện, các chiến sĩ sẵn sàng hy sinh, biến con tàu thành khối thuốc nổ để giữ bí mật nhiệm vụ. Chính tinh thần “ra đi là xác định không trở về” đã làm nên bản anh hùng ca bất diệt của thế hệ “Đoàn tàu không số”.
Hơn sáu thập kỷ đã trôi qua, song giá trị lịch sử và bài học của Đường Hồ Chí Minh trên biển vẫn nguyên vẹn ý nghĩa thời đại. Tinh thần dũng cảm, mưu trí, sáng tạo, đoàn kết và tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc của cán bộ, chiến sĩ năm xưa đang tiếp tục được Quân chủng Hải quân kế thừa, phát huy trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng hôm nay.
Bước vào giai đoạn mới, Hải quân nhân dân Việt Nam tiếp tục vận dụng bài học tổ chức vận tải chiến lược vào nhiệm vụ xây dựng lực lượng “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Lực lượng vận tải quân sự được phát triển theo hướng đa năng, lưỡng dụng, phục vụ cả nhiệm vụ quốc phòng và dân sinh, chi viện đảo, nhà giàn, góp phần củng cố thế trận phòng thủ vững chắc trên các vùng biển, đảo của Tổ quốc.
Cùng với đó, Quân chủng chú trọng huấn luyện “cơ bản, thiết thực, vững chắc”; rèn luyện cán bộ, chiến sĩ làm chủ trang bị hiện đại; thường xuyên luyện tập, diễn tập cơ động, vận tải, ngụy trang, nghi binh; đưa nội dung chi viện đường biển vào các phương án tác chiến bảo vệ chủ quyền. Những bài học tổ chức vận chuyển, giữ bí mật, bảo toàn lực lượng trong chiến tranh được vận dụng linh hoạt vào huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu trong thời bình.
Phát huy truyền thống “Đường Hồ Chí Minh trên biển”, Quân chủng Hải quân chủ động tham mưu cho Đảng, Nhà nước và Quân ủy Trung ương xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân trên biển vững mạnh; kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh bảo vệ chủ quyền trên thực địa với đấu tranh chính trị, ngoại giao, pháp lý. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế, đối ngoại quốc phòng, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.
Tinh thần sáng tạo, quyết chiến quyết thắng của những con tàu không số năm xưa hôm nay tiếp tục là nguồn cảm hứng, động lực tinh thần to lớn cho thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam. Đó là biểu tượng của bản lĩnh Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh, dám nghĩ, dám làm, dám đương đầu và chiến thắng mọi thử thách, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo Tổ quốc từ sớm, từ xa.
