Với “Kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc, Việt Nam cần thấm nhuần sâu sắc quan điểm “con người là trung tâm, là chủ thể và là động lực của phát triển”; coi đầu tư cho giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là đầu tư cho tương lai; đồng thời đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, cải cách giáo dục, phát triển hạ tầng số, xây dựng văn hóa học tập suốt đời, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài.
Những tiến bộ vượt bậc của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), chuỗi khối (Blockchain), Internet vạn vật (IoT) và điện toán đám mây (Cloud Computing)… đang thay đổi căn bản phương thức sản xuất, mô hình quản trị và kết cấu xã hội. Việt Nam vì vậy cần một tầm nhìn mới và khát vọng phát triển mãnh liệt hơn bao giờ hết để không bị tụt hậu.
Khát vọng vươn mình của dân tộc trong kỷ nguyên số giống như một đoàn tàu đang tăng tốc hướng về tương lai, trong đó con người chính là đầu tàu kéo đoàn tàu ấy bứt phá về phía trước. Người Việt Nam - với trí tuệ, tinh thần dân tộc và khát vọng đổi mới - chính là nhân tố quyết định thành bại của công cuộc chuyển đổi số. Thực trạng thiếu hụt cả về số lượng lẫn chất lượng nhân lực công nghệ cao, tỉ lệ lao động qua đào tạo còn thấp, chất lượng đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp… đặt ra lời cảnh tỉnh cấp bách: Để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới, chúng ta phải giải được bài toán nhân lực. Trong bối cảnh đó, Đảng và Nhà nước ta đã vạch ra những định hướng chiến lược quan trọng về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị là tổ chức thực hiện hiệu quả các chính sách này qua chương trình cụ thể, kết nối chặt chẽ nhà trường - doanh nghiệp - chính quyền, đồng thời khơi dậy tinh thần học tập suốt đời trong mỗi người dân.
“Khát” nguồn nhân lực số không chỉ là lời kêu gọi khẩn thiết mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài mang tính sống còn. Đầu tư cho con người chính là đầu tư cho tương lai; nhân lực chất lượng cao chính là lực đẩy, là động lực và nền tảng để Việt Nam bứt phá, thực hiện thành công khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Sau gần bốn mươi năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng tự hào: Kinh tế tăng trưởng cao, chính trị - xã hội ổn định và đời sống nhân dân không ngừng được nâng lên. Tuy nhiên, phía trước là một chặng đường phát triển mới với những khát vọng lớn lao. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đề ra mục tiêu: Đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển với công nghiệp hiện đại và mức thu nhập trung bình cao, đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Mục tiêu trên được đặt trong giai đoạn đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình” - giai đoạn vừa chứa đựng cơ hội bứt phá, vừa đòi hỏi phải vượt qua thách thức khốc liệt từ cạnh tranh số toàn cầu. Thực hiện khát vọng ấy đòi hỏi chúng ta không chỉ đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng và cơ cấu kinh tế, mà còn phải chủ động hội nhập và trở thành quốc gia tiên phong trong Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức. Và tiên quyết, phải chuyển đổi số thành công, mà nguồn nhân lực số chính là yếu tố nội sinh cốt lõi quyết định thắng lợi của quá trình này.
Nhận thức được tầm quan trọng của chuyển đổi số, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành các văn bản, nghị quyết, chiến lược, đề án… khởi tạo hành lang pháp lý thúc đẩy tiến trình này và phát triển nhân lực số. Quốc hội với vai trò “người vạch đường” cho sự phát triển của đất nước đã cụ thể hóa định hướng ấy bằng hàng loạt nghị quyết và sửa đổi các văn bản luật. Đáng chú ý, Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc CMCN 4.0, xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ chuyển đổi số là một trong ba trụ cột trọng tâm của công cuộc đổi mới.
Tiếp đến, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực trình độ cao, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, để xây dựng nền công nghiệp quốc gia hiện đại. Đảng xác định nhiệm vụ tiên quyết và xuyên suốt là coi nguồn nhân lực là yếu tố quyết định thắng lợi trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số.
Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Giao dịch điện tử, Luật này có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, thay thế Luật Giao dịch điện tử số 51/2005/QH11, góp phần mở rộng khung pháp lý cho mọi hoạt động kinh tế - xã hội trên nền tảng số. Như vậy, trong hành trình “khát vọng vươn mình”, Quốc hội chính là nơi khơi dậy ý chí và cụ thể hóa tầm nhìn thành luật pháp, biến đòi hỏi về nhân lực số thành nhiệm vụ quốc gia. Trên tuyến hành động, Chính phủ sớm hiện thực hóa khát vọng bằng các quyết sách cụ thể: Ban hành nhiều chương trình hành động về chuyển đổi số và đẩy mạnh xây dựng hạ tầng dữ liệu, phát triển Chính phủ điện tử tiến tới Chính phủ số - “môi trường thực hành” thiết thực cho đào tạo nhân lực số.
Ngày 31/3/2022, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 411/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, đặt mục tiêu kinh tế số chiếm 20% GDP vào năm 2025 và 30% vào 2030; đưa Việt Nam trở thành “quốc gia số” với 80% hộ gia đình phủ sóng Internet tốc độ cao và 85% người trưởng thành thông thạo kỹ năng số cơ bản. Các chỉ tiêu trên thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước, đưa Việt Nam thành quốc gia số vào cuối thập niên này.
Quy mô kinh tế số Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, khẳng định hiệu quả của chính sách chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu trên, nguồn nhân lực số chất lượng cao vẫn là “mắt xích” then chốt quyết định thành công. Để biến mục tiêu thành hiện thực, Việt Nam cần có một nguồn nhân lực số mới chất lượng cao - lực lượng lao động thông thạo công nghệ, có tư duy toàn cầu và năng lực sáng tạo vượt trội.
Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, khẳng định: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu và là động lực chính phát triển lực lượng sản xuất hiện đại...”.
Nghị quyết này đề ra mục tiêu đến năm 2045: Kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP, Việt Nam nằm trong nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực, có ít nhất 10 doanh nghiệp công nghệ số tầm cỡ quốc tế và thu hút trên 5 trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp hàng đầu thế giới đầu tư tại Việt Nam. Tiếp nối tinh thần ấy, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng nuôi dưỡng nguồn nhân lực số tinh hoa và sáng tạo. Những nghị quyết quan trọng này không chỉ định hướng phát triển, mà còn thắp sáng khát vọng vươn mình, tạo cú hích thể chế - chính trị - tư tưởng cho tương lai.
Từ Trung ương đến địa phương, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc, coi việc giải “cơn khát” nhân lực quốc gia là nhiệm vụ tiên quyết. Nhiều tỉnh, thành phố đã triển khai, ban hành nghị quyết phát triển nguồn nhân lực gắn với nhu cầu đặc thù của địa phương mình. Người Việt Nam - với trí tuệ, tinh thần đoàn kết dân tộc, khát vọng và niềm tự hào - chính là trung tâm của mọi chủ trương, vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người thụ hưởng thành quả của công cuộc đổi mới.
Từ khi thành lập đến nay, Đảng ta luôn coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng và xây dựng đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: "Đảng ta trước hết là một Đảng cách mạng… phải có cán bộ, đảng viên vừa "hồng" vừa "chuyên""; "cán bộ là cái gốc của mọi công việc". Lịch sử Việt Nam đã chứng minh mọi thành công đều bắt nguồn từ việc phát huy sức mạnh to lớn của con người - với lòng yêu nước nồng nàn, trí tuệ sáng tạo và tinh thần đoàn kết. Các văn kiện từ Đại hội VI của Đảng đến nay liên tục khẳng định: Con người là trung tâm, là chủ thể và là nguồn lực quan trọng nhất của phát triển. Đại hội XIII của Đảng một lần nữa đề cao vai trò của con người, nhấn mạnh “phát triển con người toàn diện, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” làm nền tảng tinh thần của đổi mới, đồng thời chỉ rõ cần “xây dựng con người Việt Nam toàn diện, phát triển nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao”.
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo đã tạo nền tảng pháp lý để hệ thống giáo dục chuyển trọng tâm từ đào tạo nặng về truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, chuẩn bị nguồn nhân lực thích ứng với nền kinh tế tri thức. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 21/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang và người lao động trong doanh nghiệp, cũng nêu rõ mục tiêu tạo động lực, khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức nâng cao trình độ chuyên môn. Cùng với đó, nhiều luật như: Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Công nghệ cao… đã được ban hành, sửa đổi, bổ sung để tạo hành lang pháp lý cho công tác đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực. Các Đề án như “Phát triển nhân lực công nghệ thông tin đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” và “Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo quản lý các cấp” cũng xác định rõ lộ trình nâng cao trình độ, kỹ năng và phẩm chất cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và nhân lực doanh nghiệp.
Những chủ trương, chính sách nêu trên đều nhấn mạnh tới ba yếu tố cốt lõi: (i) Coi con người là trung tâm của phát triển; (ii) Xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên “vừa hồng, vừa chuyên” - vừa giỏi chuyên môn, vừa vững lý tưởng; và (iii) Gắn giáo dục - đào tạo với nhu cầu xã hội, coi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là chiến lược quốc gia. Vì vậy, trong kỷ nguyên số, khi khoa học công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, phát triển con người vừa là yêu cầu cấp bách, vừa là điều kiện tiên quyết để thực hiện khát vọng vươn mình của dân tộc. Điều đó đòi hỏi mọi cán bộ, đảng viên không ngừng tu dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, làm chủ công nghệ mới và đổi mới phương pháp lãnh đạo theo hướng khoa học, minh bạch. Người lao động trong doanh nghiệp cần phát huy tinh thần chuyên nghiệp, kỷ luật, sáng tạo và trách nhiệm xã hội. Đối với thế hệ trẻ, cần có khát vọng vươn lên, ý thức học tập suốt đời và tinh thần khởi nghiệp trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Theo lộ trình đã được xác định, đến năm 2025, kinh tế số của Việt Nam phải chiếm 25% GDP và tiếp tục tăng lên 30% vào năm 2030. Con số trên không chỉ mang tính định lượng mà còn là dấu hiệu năng lực cạnh tranh và sức bật của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập toàn cầu. Mục tiêu này thể hiện khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia số, có khoa học - công nghệ làm động lực phát triển chủ đạo. Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng đó, Việt Nam cần đồng bộ các chính sách phát triển nhân lực số. Nhà nước cần kiến tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, đồng thời ban hành các chương trình cụ thể nhằm thu hút, nuôi dưỡng và giữ chân đội ngũ nhân lực chất lượng cao. Đây chính là “cánh cửa” mở ra cơ hội phát triển bền vững: Vừa thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển, vừa tạo sức hút đối với các tập đoàn quốc tế.
