Theo Nghị quyết số 42/2026/NQ-CP ngày 26/9/2026, Chính phủ quy định cụ thể các lĩnh vực, ngành, nghề đặc thù; tiêu chí xác định cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập thuộc lĩnh vực đặc thù và trình tự, thẩm quyền thực hiện. Đây là căn cứ để các cơ quan có thẩm quyền xem xét phương án sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập.
Gắn đào tạo với yêu cầu nhân lực
Theo quy định, các lĩnh vực được xác định có yêu cầu đặc thù gồm đào tạo giáo viên, pháp luật, sức khỏe, nghệ thuật, thể dục, thể thao, an ninh và quốc phòng.
Đối với những lĩnh vực, ngành, nghề khác, tính đặc thù được xem xét khi đáp ứng đồng thời các yêu cầu về nguồn nhân lực. Trong đó, hoạt động đào tạo phải phục vụ các chương trình, dự án, ngành, lĩnh vực trọng điểm hoặc hạ tầng chiến lược quốc gia; được Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc xuất phát từ nhu cầu đặc thù của cơ quan nhà nước, ngành, lĩnh vực.
Cùng với đó, ngành, nghề phải có yêu cầu riêng về quản lý chất lượng đào tạo, chuẩn đầu ra, điều kiện bảo đảm chất lượng hoặc cơ chế kiểm soát để đáp ứng yêu cầu của lĩnh vực sử dụng nhân lực.
Quy định này đặt hoạt động đào tạo trong mối liên hệ chặt chẽ hơn với nhu cầu nhân lực thực tế. Những ngành nghề có yêu cầu chuyên môn riêng, cần nguồn nhân lực ổn định và gắn trực tiếp với nhiệm vụ phát triển của từng lĩnh vực sẽ được xem xét trên cơ sở đặc thù đó.
Ba tiêu chí đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp
Một cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập được xác định thuộc lĩnh vực đặc thù khi đáp ứng đầy đủ ba tiêu chí.
Thứ nhất, trên 50% quy mô người học chính quy của cơ sở thuộc các ngành, nghề đào tạo đặc thù. Tỷ lệ này được tính bình quân trong 3 năm gần nhất. Với cơ sở hoạt động dưới 3 năm, việc đánh giá được tính từ thời điểm thành lập hoặc tổ chức lại gần nhất.
Thứ hai, cơ sở phải được cơ quan có thẩm quyền xác định giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu của lĩnh vực, ngành, nghề đặc thù hoặc được giao chức năng, nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu để phục vụ trực tiếp yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của Nhà nước, ngành, lĩnh vực.
Thứ ba, nguồn nhân lực được đào tạo phải chịu sự định hướng, yêu cầu của cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực về tiêu chuẩn chuyên môn, cơ cấu nhân lực, vị trí việc làm hoặc yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chuyên ngành.
Như vậy, việc xác định một cơ sở giáo dục nghề nghiệp là “đặc thù” không chỉ căn cứ vào tên ngành đào tạo.
Vai trò của cơ sở trong hệ thống đào tạo, quy mô người học và mối liên hệ giữa đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực đều được đặt lên bàn cân.
Đặc thù không đồng nghĩa với giữ nguyên mô hình
Một điểm đáng chú ý trong Nghị quyết là kết quả xác định cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc lĩnh vực đặc thù chỉ là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét, lựa chọn phương án sắp xếp, tổ chức lại phù hợp.
Việc được xác định thuộc lĩnh vực đặc thù không đồng nghĩa với việc cơ sở mặc nhiên được giữ nguyên mô hình tổ chức, cơ quan chủ quản hay quy mô hoạt động.
Sau khi có kết quả rà soát, các cơ quan có thẩm quyền vẫn phải tiếp tục xem xét chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực, tài sản và hiệu quả hoạt động của từng cơ sở để xây dựng phương án sắp xếp theo quy định.
Cách làm này vừa tạo cơ sở để bảo đảm năng lực đào tạo đối với những lĩnh vực cần nguồn nhân lực chuyên sâu, vừa đặt yêu cầu sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực công.
Rà soát dựa trên số liệu có thể kiểm chứng
Nghị quyết giao cơ quan quản lý trực tiếp cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập tổ chức rà soát, đánh giá việc đáp ứng các tiêu chí. Hồ sơ phải thể hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, nhóm ngành nghề đào tạo, lĩnh vực đề nghị xác định là đặc thù, mức độ đáp ứng các tiêu chí, sự cần thiết duy trì năng lực đào tạo, khả năng thay thế và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Người đứng đầu cơ quan quản lý trực tiếp quyết định danh sách cơ sở thuộc lĩnh vực đặc thù trên cơ sở hồ sơ, kết quả rà soát và ý kiến của các cơ quan liên quan, đồng thời chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Quá trình này phải bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và dựa trên thông tin, số liệu có thể kiểm chứng. Đây cũng là cơ sở để hạn chế việc xác định “đặc thù” theo cách dàn trải, thiếu căn cứ thực tế.
Tiếp tục sắp xếp mạng lưới đào tạo
Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì theo dõi, tổng hợp tình hình thực hiện Nghị quyết; phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và các bộ, cơ quan liên quan xử lý những vấn đề phát sinh theo thẩm quyền.
Cơ quan quản lý trực tiếp chịu trách nhiệm rà soát, xác định cơ sở thuộc lĩnh vực đặc thù và thực hiện phương án sắp xếp đối với các cơ sở thuộc phạm vi quản lý. Kết quả rà soát, xác định và phương án sắp xếp được gửi về Bộ Giáo dục và Đào tạo để theo dõi, tổng hợp.
Đối với những phương án sắp xếp đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt trước ngày Nghị quyết có hiệu lực, tiếp tục thực hiện cho đến khi hoàn thành, trừ trường hợp có quyết định khác.
Với các phương án đang xây dựng, lấy ý kiến hoặc đã trình nhưng chưa được phê duyệt, cơ quan chủ trì phải rà soát, cập nhật theo các quy định mới trước khi trình hoặc quyết định theo thẩm quyền.
Nghị quyết số 42/2026/NQ-CP có hiệu lực từ ngày 26/9/2026. Việc xác định cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc lĩnh vực đặc thù được kỳ vọng tạo thêm căn cứ để quá trình sắp xếp mạng lưới đào tạo gắn với yêu cầu thực tế về nhân lực, nhất là đối với những ngành, lĩnh vực cần đội ngũ có chuyên môn sâu và khó thay thế.
