Khoảng 41% nhà nghiên cứu AI hàng đầu được khảo sát hiện làm việc tại Trung Quốc, cao hơn mức 34% của Mỹ, theo nghiên cứu mới của Carnegie China. Kết quả đánh dấu sự đảo chiều đáng kể so với năm 2022, khi Mỹ là nơi làm việc của 46% nhân tài AI trong nhóm khảo sát, còn Trung Quốc chỉ chiếm 27%.
Nghiên cứu được thực hiện trên 10.280 tác giả có đầy đủ dữ liệu học tập và việc làm, thuộc nhóm tác giả có bài được chấp nhận tại Hội nghị Hệ thống xử lý thông tin thần kinh (NeurIPS) năm 2025, một trong những hội nghị hàng đầu thế giới về trí tuệ nhân tạo và học máy.
NeurIPS năm 2025 nhận 5.823 bài với hơn 25.600 tác giả. Carnegie China sử dụng khoảng 40% số tác giả có đủ thông tin để theo dõi quá trình từ nơi học đại học, đào tạo sau đại học đến nơi làm việc hiện nay. Dữ liệu cho thấy sự thay đổi lớn nhất đến từ khả năng giữ chân nhân tài của Trung Quốc.
Năm 2022, khoảng 57% nhà nghiên cứu AI từng học đại học tại Trung Quốc sau đó làm việc trong nước, đến năm 2025 tỷ lệ này tăng lên 69%. Trung Quốc cũng tiếp tục là nguồn đào tạo nhân tài AI lớn nhất thế giới, khi khoảng 57% số nhà nghiên cứu trong khảo sát từng học đại học tại nước này, tăng 11 điểm phần trăm so với năm 2022, trong khi tỷ lệ tương ứng của Mỹ là 13%.
Nhiều nhân tài Trung Quốc chọn ở lại
Damien Ma, Giám đốc Carnegie China và đồng tác giả nghiên cứu, cho rằng sự thay đổi đến từ cả yếu tố “kéo” lẫn “đẩy”. Một mặt, ngành AI Trung Quốc phát triển nhanh với sự xuất hiện của những doanh nghiệp như DeepSeek, Moonshot AI cùng nhiều tập đoàn công nghệ lớn, tạo thêm cơ hội nghề nghiệp và mức đãi ngộ ngày càng cạnh tranh cho các nhà nghiên cứu.
Moonshot AI, chẳng hạn, được đồng sáng lập bởi Yang Zhilin, người từng lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon trước khi trở về Trung Quốc phát triển doanh nghiệp AI. Theo South China Morning Post, mức thu nhập tại một số công ty AI hàng đầu Trung Quốc hiện đã có thể cạnh tranh với Thung lũng Silicon.
Mặt khác, việc sang Mỹ học tập và làm việc trở nên khó khăn hơn với một bộ phận sinh viên và nhà nghiên cứu Trung Quốc, trong bối cảnh Washington siết một số quy định thị thực liên quan đến sinh viên Trung Quốc trong các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.
Carnegie China cho rằng đây có thể là một trong những nguyên nhân khiến nhiều nhà nghiên cứu lựa chọn phát triển sự nghiệp ngay tại quê nhà. Sự kết hợp giữa cơ hội việc làm tốt hơn, mức đãi ngộ cao hơn và môi trường nghiên cứu ngày càng thuận lợi đang giúp Trung Quốc nâng khả năng giữ chân những người từng có xu hướng sang Mỹ học tập hoặc làm việc.
Mỹ vẫn là “thỏi nam châm” hút nhân tài
Tuy nhiên, việc Trung Quốc vượt Mỹ về tỷ lệ nơi làm việc không đồng nghĩa Mỹ đã mất vai trò trung tâm của dòng nhân lực AI toàn cầu. Khả năng giữ chân nhân tài của Mỹ vẫn cao hơn đáng kể, khi khoảng 89% nhà nghiên cứu AI từng học đại học tại Mỹ tiếp tục làm việc tại nước này, so với 69% tại Trung Quốc.
Mỹ cũng tiếp tục thu hút nhiều nhà nghiên cứu được đào tạo ở nước ngoài. Trong nhóm khảo sát năm 2025, nước này ghi nhận mức tăng ròng hơn 2.100 nhân tài khi so sánh nơi học đại học với nơi làm việc hiện nay, trong khi Trung Quốc vẫn mất ròng hơn 1.700 người.
Đáng chú ý, tỷ lệ các nhà nghiên cứu làm việc tại Mỹ nhưng từng học đại học ở Trung Quốc còn tăng thêm 4 điểm phần trăm so với năm 2022. Điều này cho thấy dòng nhân tài giữa hai nền kinh tế vẫn chủ yếu đi theo hướng từ Trung Quốc sang Mỹ, dù khoảng cách đang thu hẹp.
Carnegie China ước tính hiện có khoảng 30 nhà nghiên cứu có nguồn gốc đào tạo tại Trung Quốc làm việc ở Mỹ trên mỗi một người có nguồn gốc đào tạo tại Mỹ làm việc ở Trung Quốc.
Một thay đổi khác nằm ở các cơ sở đào tạo và nghiên cứu. Đại học Bắc Kinh vươn lên đứng đầu về nhân tài AI trong bảng xếp hạng các tổ chức được nghiên cứu, thay vị trí mà Google nắm giữ trong dữ liệu năm 2022. Hàn Quốc và Singapore cũng cải thiện đáng kể vị thế, trong đó KAIST của Hàn Quốc tăng 12 bậc, còn Đại học Quốc gia Singapore và Đại học Công nghệ Nanyang đều lọt nhóm 20 cơ sở hàng đầu.
Những con số này phản ánh sự dịch chuyển trong bản đồ nhân lực AI toàn cầu. Nếu trước đây con đường quen thuộc của nhiều nhà nghiên cứu xuất sắc là học tập ở châu Á rồi sang Mỹ phát triển sự nghiệp, ngày càng nhiều người hiện có thể tìm thấy phòng thí nghiệm, doanh nghiệp và cơ hội nghiên cứu đủ hấp dẫn ngay tại Trung Quốc.
Tuy vậy, nhóm nghiên cứu lưu ý khảo sát chỉ dựa trên các tác giả tại một hội nghị chuyên ngành và không đại diện cho toàn bộ lực lượng AI thế giới. Dữ liệu cũng dựa một phần vào hồ sơ nghề nghiệp do các nhà nghiên cứu tự cập nhật.
Dù còn những giới hạn đó, kết quả vẫn cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung đang ngày càng chuyển thành cuộc cạnh tranh về con người. Việc Trung Quốc nâng tỷ lệ giữ chân và thu hút nhân tài AI cho thấy lợi thế trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo không chỉ phụ thuộc vào chip, dữ liệu hay vốn đầu tư, mà còn phụ thuộc vào khả năng tạo ra môi trường đủ hấp dẫn để những nhà nghiên cứu giỏi nhất lựa chọn làm việc lâu dài.
