Hơn nửa thế kỷ đã đi qua kể từ những cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, phía sau những trang sử hào hùng vẫn còn biết bao gia đình chưa đón được người thân trở về; biết bao phần mộ chưa có tên; biết bao thông tin về những người đã hy sinh đang dần mất đi cùng thời gian. Có những nhiệm vụ trong môi trường quân ngũ không thể đo đếm bằng khối lượng công việc, không thể đánh giá chỉ bằng tiến độ hay những con số báo cáo. Đó là những nhiệm vụ mà càng đi sâu vào thực hiện, người chiến sĩ càng cảm nhận một cách toàn diện sức nặng của hai chữ “trách nhiệm”. Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chính là một nhiệm vụ thiêng liêng như thế. Sự kiện triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm" không chỉ là việc cụ thể hóa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, mà còn minh chứng cho trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, Quân đội đối với những người đã hiến dâng xương máu vì nền độc lập, tự do của dân tộc.
Chuyển hóa lòng tri ân thành hành động thiết thực
Mục tiêu của chiến dịch đặt ra khối lượng công việc rất lớn: Quy tập hài cốt, lấy mẫu, giám định ADN và rà phá bom mìn. Tất cả được tiến hành trong bối cảnh thông tin ngày càng khan hiếm, địa hình chiến trường xưa thay đổi nhiều, nhân chứng lịch sử ngày một ít đi. Đó thực sự là một cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian, với những mất mát không thể bù đắp nếu chúng ta chậm trễ. Phía sau mỗi phần mộ chưa xác định được danh tính tuyệt đối không phải là một con số vô tri. Đó là một cuộc đời. Là một gia đình đã đằng đẵng chờ đợi hàng chục năm, và là lời hứa danh dự mà thế hệ hôm nay mang trọng trách phải thực hiện.
Đối với cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 260, một đơn vị có bề dày truyền thống, tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm” là một đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng. Lòng biết ơn không thể chỉ dừng lại ở những suy nghĩ trừu tượng, mà phải được hiện thực hóa bằng hành động trên thực địa. Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn xác định đây không chỉ là nhiệm vụ công tác, mà là vinh dự được trực tiếp tiếp nối mạch nguồn truyền thống của cha anh. Sát cánh cùng cấp ủy, chính quyền và lực lượng quân sự địa phương, dấu chân của cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn đã in đậm tại Đan Phượng, Phú Nghĩa, Đông Anh của thành Phố Hà Nội.
Dù trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt hay địa hình phức tạp, từng khâu công tác từ chỉnh trang nghĩa trang, khai quật, làm sạch, sắp xếp, lấy mẫu sinh phẩm đến bảo quản di cốt đều được bộ đội ta tiến hành với tinh thần cẩn trọng, tỉ mỉ, chính xác và thành kính nhất. Những công việc âm thầm, lặng lẽ ấy mang trong mình giá trị to lớn: Xoa dịu nỗi đau thương của thân nhân liệt sĩ và góp phần trả lại tên tuổi, quê hương cho những anh hùng. Với người lính, lòng biết ơn không chỉ là nén nhang trước đài tưởng niệm. Đó còn là sự kiên trì trước từng lớp đất đá, sự nâng niu từng mảnh di cốt và trách nhiệm đến cùng với từng mẫu sinh phẩm được lấy đi giám định. Đó chính là cách thiết thực nhất để thế hệ hôm nay trả lời thế hệ cha anh.
Bài học sâu sắc về giáo dục tư tưởng, chính trị
Thực tiễn tham gia "Chiến dịch 500 ngày đêm" đem đến một nhận thức lý luận và thực tiễn ngày càng rõ nét: công tác chính trị, tư tưởng không chỉ được tiến hành trên bục giảng hay qua những hội nghị. Cội nguồn sức mạnh tinh thần của quân đội còn được bồi đắp trực tiếp từ những trải nghiệm thực tiễn máu thịt của chính người cán bộ, chiến sĩ.
Thế hệ quân nhân hôm nay không trực tiếp đi qua khói lửa chiến tranh. Nhưng khi một chiến sĩ trẻ thành kính cúi mình trước một phần mộ chưa xác định được danh tính, khi đôi tay người lính nâng niu phần di cốt đồng đội, và khi lá Quốc kỳ đỏ thắm được phủ lên tiểu cốt, mọi khái niệm về độc lập, tự do và Tổ quốc bỗng chốc trở nên hữu hình, lay động mãnh liệt. Chiến tranh và cái giá của hòa bình không còn nằm trên trang sách, mà hiện diện trước mắt qua một mảnh hài cốt, một di vật hoen gỉ, một cái tên chưa được xác minh, qua giọt nước mắt của thân nhân liệt sĩ.
Bởi vậy, một trong những giá trị cốt lõi của “Chiến dịch 500 ngày đêm” đối với Trung đoàn 260 chính là giá trị giáo dục thế hệ. Quá trình chung tay khắc phục hậu quả chiến tranh, tìm kiếm liệt sĩ là một cuộc rèn luyện ý chí, củng cố niềm tin, bồi đắp lòng tự hào dân tộc. Đây là phương thức giáo dục truyền thống có chiều sâu, không giáo điều, không áp đặt, để thực tiễn tự cất tiếng nói. Thông qua những phút giây tự soi chiếu, mỗi cán bộ, chiến sĩ tự vấn lương tâm: Mình đã làm gì để xứng đáng với sự hy sinh ấy? Tinh thần trách nhiệm đó trực tiếp chuyển hóa thành động lực để bộ đội rèn luyện kỷ luật nghiêm minh, nỗ lực làm chủ vũ khí trang bị, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ vùng trời.
Giữ vững bầu trời bình yên để tri ân các AHLS
Nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt của Trung đoàn 260 là bảo vệ vững chắc vùng trời Tổ quốc. Giữa nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu và công tác tri ân liệt sĩ tưởng chừng có sự khác biệt về hình thức, nhưng thực chất lại thống nhất chặt chẽ ở một điểm tựa: lòng trung thành với Tổ quốc và tình yêu nhân dân. Một người lính không thể tự nhận sẵn sàng xả thân bảo vệ đất nước nếu lại thờ ơ với sự hy sinh của lớp người đi trước. Một đơn vị không thể tự hào về truyền thống nếu truyền thống ấy không chuyển hóa thành hành động cụ thể trong đời sống hiện tại.
“Chiến dịch 500 ngày đêm” đặt ra yêu cầu rất cao đối với lực lượng tham gia. Không chỉ cần nhiệt huyết mà còn đòi hỏi tính khoa học, sự chính xác, phối hợp đồng bộ và kỷ luật nghiêm ngặt. Một sai sót nhỏ nhất trong quá trình khai quật, ghi chép hay lấy mẫu cũng có thể vĩnh viễn tước đi cơ hội định danh của một liệt sĩ. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình trong công tác quy tập cũng chính là yêu cầu căn bản của công tác huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Từ bài học thực tiễn này, đơn vị càng kiên định nguyên tắc lấy kết quả hoàn thành nhiệm vụ làm thước đo phẩm chất, bản lĩnh của mỗi quân nhân cách mạng.
Thời gian không chờ đợi ai. Mỗi năm tháng trôi qua, nhân chứng lịch sử ít dần, cơ hội đoàn tụ của các gia đình liệt sĩ lại hẹp thêm một nhịp. “Chiến dịch 500 ngày đêm” mang theo một thông điệp mạnh mẽ: kiên quyết không để sự hy sinh của cha anh chìm vào quên lãng khi chúng ta vẫn còn cơ hội hành động. Sức sống mãnh liệt của chiến dịch này chính là tình người, tình mẫu tử, tình phu thê, sự khắc khoải của huyết thống và tình đồng chí thiêng liêng của những người lính hôm nay dành cho người đã nằm lại.
Hành trình từ Đan Phượng đến Phú Nghĩa, rồi Đông Anh vẫn đang tiếp bước. Có thể trên chặng đường dài phía trước, chúng ta chưa biết người nằm dưới lớp đất sâu là ai, mẫu ADN kia sẽ gọi tên ai về với quê mẹ. Nhưng chúng ta biết chắc chắn: các anh là những tượng đài bất tử đã hy sinh cho Tổ quốc. Tham gia vào hành trình này không chỉ là chấp hành mệnh lệnh cấp trên, mà là mệnh lệnh cất lên từ sâu thẳm lương tri, là trách nhiệm với lịch sử. Đưa một liệt sĩ trở về là hoàn thiện một phần công bằng cho lịch sử; và bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc hôm nay chính là tiếp tục hoàn thành phần trách nhiệm vinh quang mà lớp lớp cha anh đã tin tưởng trao truyền.
