Chiều 11/6, tại Hà Nội, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì Hội nghị tổng kết hoạt động của Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương (Ban Chỉ đạo) từ ngày thành lập đến nay.
Cùng dự có các đồng chí: Lương Cường, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước; Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư; các đồng chí: Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, nguyên Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng; lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương.
Trải qua 24 năm hoạt động, với chức năng tham mưu, giúp Ban Chấp hành Trung ương Đảng, trực tiếp, thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác cải cách tư pháp, hoạt động của Ban Chỉ đạo đã đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Sau khi nghe báo cáo và các phát biểu tham luận, thảo luận tại Hội nghị, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao tinh thần chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng của Ban Nội chính Trung ương - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo. Báo cáo có cách tiếp cận toàn diện, khách quan, cầu thị; vừa khẳng định đúng mức những đóng góp rất quan trọng của Ban Chỉ đạo qua các thời kỳ, vừa nhìn thẳng vào những việc còn chậm, còn khó, còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Cơ bản thống nhất với Báo cáo và các ý kiến tại cuộc họp, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương được thành lập trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn đổi mới mạnh mẽ, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam đặt ra ngày càng cao. Công tác tư pháp khi đó cần một cơ chế chỉ đạo đủ tầm, đủ sức điều phối các cơ quan liên quan để triển khai các chủ trương lớn của Đảng, nhất là Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020.
Nhìn lại chặng đường hoạt động qua các nhiệm kỳ, chúng ta có cơ sở để khẳng định: Ban Chỉ đạo đã hoàn thành tốt trọng trách mà Đảng giao phó; tham mưu, giúp Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc thực hiện các chủ trương, nhiệm vụ Cải cách tư pháp; góp phần giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động tư pháp; tạo cơ chế phối hợp liên ngành trong một lĩnh vực rất hệ trọng, phức tạp, nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến công lý, quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Qua đó, góp phần quan trọng giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của đất nước. Ban Chỉ đạo đã góp phần chuyển Cải cách tư pháp từ chủ trương chính trị thành chương trình hành động; từ yêu cầu nâng cao chất lượng công tác tư pháp thành nhiệm vụ chiến lược trong xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN; từ cải cách từng khâu điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án sang cải cách đồng bộ hơn toàn bộ hệ sinh thái tư pháp; từ tư duy xử lý vi phạm sang tư duy bảo vệ công lý, bảo vệ quyền, kiểm soát quyền lực và phục vụ phát triển.
Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, trong các nhiệm kỳ, Ban Chỉ đạo đã góp phần quan trọng thể chế hóa các quan điểm lớn của Đảng về Cải cách Tư pháp.
Nhiều chủ trương đã được cụ thể hóa trong Hiến pháp 2013, pháp luật và các đề án lớn về tổ chức, hoạt động của tòa án, viện kiểm sát, cơ quan điều tra, thi hành án, luật sư, công chứng, giám định tư pháp, trợ giúp pháp lý, thừa phát lại và các thiết chế bổ trợ tư pháp khác.
Nhận thức về vị trí trung tâm của tòa án, vai trò trọng tâm của xét xử, yêu cầu tranh tụng, bảo đảm quyền bào chữa, phòng, chống oan sai, bỏ lọt tội phạm, nâng cao chất lượng bản án, công khai, minh bạch hoạt động tư pháp đã từng bước được làm rõ hơn. Các cơ quan tư pháp từng bước được kiện toàn về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án có nhiều chuyển biến; chất lượng phục vụ Nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân được nâng lên.
Ban Chỉ đạo cũng đã góp phần thúc đẩy phát triển các thiết chế bổ trợ tư pháp; quan tâm hơn đến điều kiện bảo đảm cho hoạt động tư pháp; thúc đẩy hiện đại hóa tư pháp, công khai bản án, xét xử trực tuyến, tòa án điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin; quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp có bản lĩnh, trách nhiệm, tận tụy, liêm chính.
Từ thực tiễn hoạt động của Ban Chỉ đạo và quá trình triển khai Cải cách Tư pháp thời gian qua, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm: Phải luôn giữ vững sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư pháp, đồng thời tôn trọng và bảo đảm các nguyên tắc pháp quyền trong tổ chức, hoạt động tư pháp; Cải cách Tư pháp phải được đặt trong tổng thể xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; Phải chọn đúng trọng tâm, đúng điểm nghẽn và kiên trì làm đến cùng; Phải kết hợp chặt chẽ giữa hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượng con người và bảo đảm nguồn lực; Phải đánh giá Cải cách Tư pháp bằng kết quả thực chất; Phối hợp liên ngành phải đi đôi với phân định rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực.
Tuy nhiên, theo đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, bên cạnh kết quả đạt được, chúng ta phải nghiêm túc nhìn nhận rằng cải cách tư pháp vẫn còn những mặt chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn và kỳ vọng của Nhân dân.
Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, từ những bài học kinh nghiệm nêu trên, có thể thấy yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp tục Cải cách Tư pháp, mà là đổi mới mạnh mẽ hơn cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo để Cải cách Tư pháp bước sang giai đoạn mới, gắn chặt với hoàn thiện thể chế, thực thi pháp luật, kiểm soát quyền lực và phục vụ phát triển đất nước.
Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết, theo chủ trương của Bộ Chính trị, Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương được kiện toàn, sắp xếp trong cơ chế mới, hợp nhất với Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật.
"Chúng ta thống nhất nhận thức thật rõ: Kết thúc hoạt động của Ban Chỉ đạo theo mô hình cũ không có nghĩa là kết thúc nhiệm vụ Cải cách Tư pháp. Ngược lại, đây là bước chuyển sang một mô hình lãnh đạo, chỉ đạo mới với tầm nhìn rộng hơn, yêu cầu cao hơn, phương thức đồng bộ hơn và trách nhiệm rõ hơn", đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Thực tiễn cho thấy, cải cách tư pháp không thể tách rời hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật. Nếu pháp luật còn chồng chéo, thiếu rõ ràng, thiếu khả thi, thì hoạt động tư pháp sẽ khó bảo vệ công lý hiệu quả. Nếu tổ chức thi hành pháp luật không nghiêm, quản lý hành chính không minh bạch, trách nhiệm công vụ không rõ, thì tranh chấp, khiếu kiện, vi phạm sẽ dồn sang tư pháp. Nếu tư pháp chậm đổi mới, thiếu liêm chính, thiếu chuyên nghiệp, thì pháp luật dù đúng cũng khó đi vào cuộc sống.
Cải cách Tư pháp giai đoạn mới không chỉ là cải cách đối với các cơ quan tư pháp, mà là nâng cao năng lực vận hành Nhà nước pháp quyền; không chỉ là xử lý vụ việc, mà là bảo vệ công lý và kiến tạo niềm tin; không chỉ là hoàn thành chỉ tiêu nghiệp vụ, mà là phục vụ Nhân dân, phục vụ phát triển, bảo vệ tương lai của đất nước bằng pháp luật và công lý.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, tư duy mới là phải đặt Cải cách Tư pháp trong chu trình pháp quyền thống nhất: Xây dựng pháp luật tốt, tổ chức thi hành pháp luật nghiêm, hoạt động tư pháp liêm chính, công lý được bảo vệ, quyền lực được kiểm soát, quyền con người, quyền công dân được bảo đảm, phát triển đất nước được phục vụ bằng thể chế thông suốt, minh bạch, hiệu quả.
Về nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các quan điểm của Đảng về Cải cách Tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền. Không vì thay đổi mô hình tổ chức Ban Chỉ đạo mà làm chậm lại, làm nhẹ đi hoặc làm đứt đoạn nhiệm vụ Cải cách Tư pháp. Tinh thần tòa án là trung tâm, xét xử là trọng tâm, tranh tụng là đột phá, bảo vệ công lý và quyền con người là mục tiêu, kiểm soát quyền lực và liêm chính tư pháp là điều kiện bảo đảm, đội ngũ cán bộ tư pháp là nhân tố quyết định phải tiếp tục được kiên trì thực hiện.
Bảo đảm chuyển tiếp thông suốt nhiệm vụ sang Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật. Ban Nội chính Trung ương phải rà soát toàn bộ chương trình, kế hoạch, đề án, nhiệm vụ, kết luận, kiến nghị của Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương để phân loại, chuyển tiếp, tích hợp vào chương trình công tác mới. Việc chuyển tiếp phải bảo đảm không gián đoạn công việc, không bỏ sót nhiệm vụ, không làm giảm yêu cầu Cải cách Tư pháp, không để trách nhiệm bị phân tán.
Tiếp tục nâng cao chất lượng hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và hoạt động của các cơ quan tư pháp. Pháp luật phải rõ ràng, ổn định, khả thi, minh bạch, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, dễ giám sát. Điều tra phải dựa trên chứng cứ khách quan, khoa học, điện tử, dữ liệu. Công tố, kiểm sát phải chặt chẽ, khách quan. Xét xử phải bảo đảm độc lập, chỉ tuân theo pháp luật, nâng cao tính thuyết phục của bản án. Thi hành án phải được coi là khâu quyết định hiệu lực thực tế của công lý.
Kiểm soát chặt chẽ quyền lực tư pháp, phòng chống tiêu cực trong hoạt động tư pháp; đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp liêm chính, bản lĩnh, chuyên nghiệp và đẩy mạnh tư pháp số, quản trị cải cách tư pháp bằng dữ liệu.
Phải hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi can thiệp trái pháp luật; kiểm soát xung đột lợi ích; minh bạch phân công án, giám định, định giá, đấu giá, thi hành án; xử lý nghiêm chạy án, môi giới án, làm sai lệch hồ sơ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong hoạt động tư pháp; thúc đẩy hồ sơ điện tử, chứng cứ điện tử, công khai bản án, quản lý án bằng dữ liệu và liên thông dữ liệu giữa các cơ quan tư pháp với các cơ sở dữ liệu quốc gia.
Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, sau cuộc họp này, Ban Nội chính Trung ương chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan tổ chức bàn giao, chuyển tiếp nhiệm vụ, đề án, chương trình công tác một cách đầy đủ, chặt chẽ, khoa học; không để gián đoạn công việc, không để thất lạc tài liệu, không để bỏ sót nhiệm vụ, nhất là những nhiệm vụ còn đang triển khai, những vấn đề cần tiếp tục theo dõi, đôn đốc, kiểm tra trong cơ chế mới.
Việc chuyển giao phải bảo đảm tinh thần kế thừa và phát triển. Những kinh nghiệm tốt, cách làm đúng, sản phẩm có giá trị, cơ sở dữ liệu, hồ sơ đề án, kết luận, kiến nghị của Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương phải được rà soát, phân loại, tích hợp vào chương trình công tác mới. Những vấn đề chưa hoàn thành, chưa giải quyết dứt điểm phải xác định rõ cơ quan chủ trì, thời hạn, sản phẩm và trách nhiệm tiếp tục thực hiện.
Ban Nội chính Trung ương và Đảng ủy Bộ Tư pháp chủ động phối hợp, thống nhất phương thức tham mưu, bảo đảm vừa kế thừa kinh nghiệm nhiều năm về Cải cách Tư pháp, vừa phát huy vai trò trung tâm trong hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật. Cơ chế phối hợp phải thực chất, không hình thức; phải hỗ trợ nhau để nâng cao chất lượng tham mưu cho Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Ban Chỉ đạo mới.
Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tin tưởng rằng, với truyền thống, kinh nghiệm, bản lĩnh và trách nhiệm đã được tích lũy qua nhiều nhiệm kỳ, các cơ quan trong hệ thống chính trị, nhất là các cơ quan nội chính, tư pháp, pháp luật, sẽ tiếp tục phát huy tinh thần đổi mới, đoàn kết, tận tụy, quyết liệt, hiệu quả; tiếp tục xây dựng nền tư pháp Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
