Trong sự tĩnh lặng của vùng rừng núi ấy, có một câu chuyện khác cũng lặng lẽ diễn ra trong nhiều năm: câu chuyện về việc đưa tri thức y học và những hoạt động phát triển cộng đồng đến với một vùng đất từng bị xem là “xa nhất của Tổ quốc”.
Người tự nguyện đảm nhận công việc ấy là bác sĩ Hoàng Sầm.
Suốt quá trình làm việc trong ngành y, bên cạnh hoạt động khám chữa bệnh, ông dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu các cây thuốc Nam và ứng dụng thảo dược trong điều trị một số bệnh mạn tính. Những nghiên cứu này được triển khai tại Viện Y học bản địa Việt Nam, nơi tập hợp nhiều đề tài liên quan đến dược liệu và y học cổ truyền.
Nhưng câu chuyện của ông không chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm hay phòng khám...
Khoảng năm 2016, ông dùng kinh phí cá nhân cho các hoạt động phát triển cộng đồng tại Tả Phìn Hồ. Khi đó, nơi đây vẫn còn thiếu nhiều điều kiện cơ bản: không điện, không đường, không trường, không sóng điện thoại và đặc biệt thiếu tri thức về phát triển kinh tế.
Việc đầu tiên được thực hiện không phải là những dự án lớn: xây trạm hạ thế 320kv, hỗ trợ xây dựng trạm Vietel phát lõm cho nội vùng, làm đường bê tông ven sườn núi kết nối vùng … Coi các giao kết trên internet và công nghệ thông tin khác là hạ tầng cơ sở. Đó là hỗ trợ người dân tìm cách phát triển dược liệu bản địa, kết nối sản phẩm địa phương với thị trường và từng bước xây dựng những sinh kế ổn định hơn.
Một hướng phát triển đáng chú ý là vùng chè Shan Tuyết cổ thụ của người Mông và người Dao. Từ những nương chè đã tồn tại hàng trăm năm trên sườn núi, người dân bắt đầu tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ. Năm 2018, khoảng 220 ha chè tại khu vực này được chứng nhận Organic theo tiêu chuẩn châu Âu.
Sự thay đổi diễn ra chậm rãi, giống như cách rừng núi nơi đây chuyển mùa. Những nương chè được chăm sóc theo quy trình mới, sản phẩm bắt đầu có mặt ở những thị trường xa hơn. Một số mô hình du lịch cộng đồng cũng dần hình thành.
Trong các trao đổi chuyên môn, bác sĩ Hoàng Sầm thường nhắc đến một quan điểm giản dị: tri thức y học bản địa là một nguồn kinh nghiệm quý, nhưng để có thể đi xa hơn, nó cần được nghiên cứu và kiểm chứng bằng phương pháp khoa học hiện đại. Là chủ tịch Viện nghiên cứu y học bản địa Việt nam và cũng là nhà nghiên cứu chuyên nghiệp Y dược học công việc của ông không chỉ dừng lại ở việc khám chữa bệnh. Các nghiên cứu được mở rộng sang dược liệu với những bệnh khó như Lupus, parkinson, ung thư, nhược cơ, teo não … với mong muốn tri thức truyền thống và khoa học hiện đại có thể gặp nhau, cho nhiều hướng tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng sẽ được mở ra ngay tại vùng biên viễn xa xôi.
Ở Tả Phìn Hồ, sự thay đổi không đến theo những bước nhảy lớn. Nó đến bằng những chuyển động nhỏ: con đường mới mở, nương chè được chăm sóc tốt hơn, sản phẩm địa phương được biết đến rộng rãi hơn, trẻ em học trực tuyến những ngày mưa gió lũ quét.
Giữa rừng núi nhiều mây ấy, có những con người chọn làm việc lặng lẽ trong nhiều năm. Họ không xuất hiện trên các diễn đàn lớn, nhưng những gì họ làm để lại dấu vết, cột mốc rõ ràng trên đời sống của một vùng đất.
Câu chuyện của Tả Phìn Hồ vì thế không chỉ là câu chuyện của núi rừng và ruộng bậc thang. Nó còn là câu chuyện của những người tin rằng tri thức đặt đúng chỗ, có thể làm thay đổi cuộc sống của cộng đồng.
Chúng tôi đến Tả Phìn Hồ cảm nhận tình cảm của một vùng núi, những con người, những tấm lòng bình dị, mộc mạc và cả những cuộc đời mong muốn cống hiến.
