Việc phải chuẩn bị một khoản tiền lớn để đóng học phí đầu mỗi học kỳ có thể tạo áp lực đối với không ít gia đình, nhất là những sinh viên đang phải tự trang trải chi phí học tập và sinh hoạt. Quy định về phương thức thu học phí mới nhất được Bộ GD&ĐT nhấn mạnh đặt ra yêu cầu để người học có thêm quyền chủ động trong kế hoạch tài chính.
Theo Công văn số 7526/BGDĐT-KHTC ngày 26/10, các cơ sở giáo dục đại học phải thực hiện thu học phí định kỳ hằng tháng, với thời gian tối đa 10 tháng trong một năm học. Nếu muốn thu theo học kỳ hoặc cả năm, nhà trường phải có sự tự nguyện của người học, không được mặc nhiên áp dụng hình thức đóng gộp.
Yêu cầu này cũng được quy định tại Nghị định 238/2025/NĐ-CP về chính sách học phí, miễn, giảm và hỗ trợ học phí trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Đối với chương trình đào tạo theo tín chỉ, tổng học phí toàn khóa tính theo tín chỉ không được vượt mức quy định nếu thu theo năm học.
Quy định về phương thức thu có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng cân đối tài chính của sinh viên. Thay vì phải chuẩn bị toàn bộ học phí cho một kỳ học hoặc cả năm, người học có thể thực hiện nghĩa vụ đóng tiền theo từng tháng. Điều này đặc biệt đáng chú ý với những gia đình có nguồn thu nhập không ổn định hoặc phải đồng thời trang trải nhiều khoản chi cho con em đang học đại học.
Kiểm soát mức tăng, tránh tạo áp lực cho người học
Không chỉ chấn chỉnh cách thu, Bộ GD&ĐT còn yêu cầu các trường xem xét lại mức học phí áp dụng trong năm học 2026-2027. Việc rà soát phải thực hiện đến từng ngành, chương trình đào tạo, trong đó chú trọng những chương trình có học phí cao hoặc tăng đáng kể so với năm trước.
Mức thu cần được xác định trên cơ sở chi phí đào tạo, điều kiện bảo đảm chất lượng và các quy định pháp luật hiện hành. Việc điều chỉnh học phí phải có căn cứ, hạn chế tăng đột ngột khiến sinh viên và gia đình không kịp chuẩn bị nguồn tài chính.
Đối với người học, một trong những vấn đề quan trọng không chỉ là số tiền phải đóng trong năm đầu tiên mà còn là tổng chi phí trong suốt quá trình đào tạo. Vì vậy, Bộ yêu cầu các trường công bố lộ trình học phí theo từng năm và dự kiến cho toàn khóa trước khi thực hiện tuyển sinh.
Việc công khai này giúp thí sinh có thêm cơ sở so sánh giữa các ngành, chương trình và trường đại học, thay vì chỉ căn cứ vào mức học phí của năm nhập học để lựa chọn.
Minh bạch nguồn thu và trách nhiệm của các trường
Công văn 7526/BGDĐT-KHTC cũng đặt ra yêu cầu rà soát hoạt động tài chính tại các cơ sở giáo dục đại học. Các trường cần đánh giá cơ cấu nguồn thu, chi phí đào tạo và hiệu quả sử dụng kinh phí; đồng thời tăng cường tiết kiệm, hạn chế những khoản chi chưa cần thiết và khai thác các nguồn thu hợp pháp khác.
Đây là vấn đề đáng chú ý trong bối cảnh nhiều cơ sở giáo dục đại học thực hiện tự chủ tài chính, có trách nhiệm cân đối nguồn lực để duy trì hoạt động và đầu tư nâng cao chất lượng đào tạo. Việc tăng học phí cần gắn với chi phí thực tế và những điều kiện bảo đảm chất lượng, thay vì chỉ trở thành giải pháp bù đắp thiếu hụt tài chính.
Các trường cũng phải thực hiện đầy đủ chính sách miễn, giảm và hỗ trợ học phí theo quy định; không tự ý đặt thêm khoản thu hoặc điều chỉnh mức thu trái phép. Người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý những sai phạm trong hoạt động thu học phí.
Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở đào tạo báo cáo mức học phí năm học 2026-2027, mức tăng so với năm trước và căn cứ xác định mức thu. Qua đó, cơ quan quản lý có cơ sở theo dõi việc thực hiện chính sách, kịp thời chấn chỉnh những trường hợp thu không đúng quy định.
Việc siết chặt quản lý học phí không đồng nghĩa với việc các trường không được điều chỉnh mức thu. Vấn đề đặt ra là mọi khoản thu phải có căn cứ, được công khai và bảo đảm quyền lợi của người học trong suốt quá trình đào tạo.
