Trước đó, ngày 17/8, Đại tướng Lương Tam Quang báo cáo giải trình, tiếp thu dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vì phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ...
Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Trước đó, tại đợt 1 kỳ họp không thường lệ, đại biểu Quốc hội đã phát biểu cho ý kiến tại tổ và hội trường. Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an cho biết, qua thảo luận cho thấy các đại biểu Quốc hội thống nhất rất cao với sự cần thiết ban hành và các nội dung cơ bản của dự thảo nghị quyết.
Về nội dung không truy cứu trách nhiệm hình sự, Bộ trưởng Công an cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý điều 5 dự thảo nghị quyết theo hướng không quy định người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc này bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại nghị quyết 29/2026 của Quốc hội.
Có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định "ngưỡng" mức độ thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền. Về ý kiến này, Bộ trưởng nêu rõ cơ quan chủ trì soạn thảo thấy rằng, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo nghị quyết này là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự. Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, tùy từng giai đoạn tố tụng.
Với các vụ việc, vụ án có tính chất mức độ đặc biệt nghiêm trọng đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, dự thảo nghị quyết đã có các quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định của nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm. Chính vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo.
Cũng có ý kiến đề nghị rà soát lại các quy định của Bộ luật Hình sự để bảo đảm phù hợp với các tư duy mới, quan điểm mới về các chính sách xử lý hình sự được quy định trong nghị quyết này và nghị quyết 29 của Quốc hội. Bộ trưởng cho hay, tiếp thu ý kiến của đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉ đạo các cơ quan chức năng đưa các nội dung này vào dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), hiện đang trình Quốc hội.
Tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh nhưng không tạo khoảng trống để hợp thức hóa vi phạm
Thay mặt cơ quan thẩm tra, trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến dự kiến tiếp thu giải trình, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy cơ quan soạn thảo đã chỉnh lý dự thảo theo hướng vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa tạo cơ chế xử lý phù hợp đối với trường hợp có sai sót, rủi ro nhưng không vụ lợi, vì lợi ích chung.
Đây là định hướng cần thiết để tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh, khơi thông nguồn lực, khuyến khích đổi mới, sáng tạo nhưng không tạo khoảng trống để hợp thức hóa vi phạm.
Với quan điểm cần đổi mới cách tiếp cận trong chính sách hình sự, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành với việc tiếp thu, giải trình của Chính phủ, đây là vấn đề có tính căn cơ, cần tiếp tục rà soát các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, dấu hiệu cấu thành tội phạm và trách nhiệm pháp lý có liên quan.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu thể chế hóa các chính sách đã được thực tiễn kiểm nghiệm vào Bộ luật Hình sự sửa đổi và pháp luật có liên, qua đó từng bước hình thành cách tiếp cận ổn định, lâu dài, phù hợp với yêu cầu phát triển trong tình hình mới.
Tuy nhiên, bà Mai cho biết Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về chính sách hình sự, các thủ tục tố tụng hình sự theo hướng phân định rõ bản chất, điều kiện, căn cứ, thẩm quyền và hệ quả pháp lý của từng cơ chế xử lý trách nhiệm hình sự, bảo đảm phù hợp và xác định rõ mối quan hệ với Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự. Các tiêu chí, điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan, có thể kiểm chứng, hạn chế cách hiểu và áp dụng khác nhau.
Với cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, Thường trực Ủy ban lưu ý cần bảo đảm đây là cơ chế có điều kiện, gắn với phương án khắc phục hậu quả khả thi, cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ và xử lý kịp thời trường hợp không thực hiện cam kết hoặc có dấu hiệu lợi dụng chính sách.
Đồng thời, Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa các cơ chế không truy cứu, loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự với các thủ tục tố tụng tương ứng và chính sách đối với trường hợp đã có bản án...
Quốc hội đã thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù
Sáng 24/8, Quốc hội đã thông qua nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ 1/9 và thực hiện trong thời gian 3 năm.
Nghị quyết này áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến vi phạm, xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ 5 điều kiện.
Thứ nhất, không tham nhũng. Thứ hai, vì lợi ích chung. Thứ ba, các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.
Thứ tư, không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định. Thứ năm, không gây thất thoát, lãng phí tài sản.
Trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
Nghị quyết cũng nêu rõ trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan, người tiến hành tố tụng miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp quy định tại điều 5 của nghị quyết.
Trước đó báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo nghị quyết, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an cho biết tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý quy định không truy cứu trách nhiệm hình sự.
Cụ thể, dự thảo chỉnh lý theo hướng không quy định điều kiện người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc này bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại nghị quyết 29 của Quốc hội.
Một nội dung khác, nghị quyết cũng quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Theo đó, người nào gây thiệt hại do rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.
Người nào trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao mà gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nhưng xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt thì được loại trừ trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau đây: Không tham nhũng; vì lợi ích chung; các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Nghị quyết cũng quy định cơ quan tiến hành tố tụng xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả thiệt hại nếu bảo đảm đủ các điều kiện: Vì lợi ích chung; có gây thất thoát, lãng phí tài sản Nhà nước nhưng không tham nhũng.
Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả thiệt hại do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có điều kiện, khả năng và bảo đảm tính khả thi để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; có cam kết của tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục hậu quả thiệt hại.
