Việc Chính phủ trình Quốc hội dự thảo nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trên cơ sở nguyên trạng hai tỉnh hiện nay là bước đi cụ thể hóa chủ trương đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương, hướng tới xây dựng các cực tăng trưởng mới của khu vực phía Bắc. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, việc hình thành thêm các thành phố trực thuộc Trung ương không đơn thuần là mở rộng hệ thống đô thị quốc gia, mà còn là cơ hội tạo ra những trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ hiện đại, góp phần nâng cao vị thế cạnh tranh của nền kinh tế.
Không chỉ thay đổi địa giới hành chính
Thực tiễn phát triển của Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng hay Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương luôn gắn liền với quá trình chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu kinh tế, phương thức quản trị và khả năng thu hút nguồn lực đầu tư. Đây không phải là sự thay đổi về tên gọi hay cấp hành chính, mà là bước chuyển sang một mô hình phát triển với yêu cầu cao hơn về quy hoạch, hạ tầng, chất lượng dịch vụ công và năng lực điều hành.
Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh và Bắc Ninh sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong việc huy động nguồn lực đầu tư, mở rộng không gian phát triển đô thị, đẩy mạnh liên kết vùng và nâng cao sức hấp dẫn đối với các tập đoàn kinh tế lớn. Những lợi thế về cơ chế, chính sách cùng khả năng kết nối hạ tầng sẽ tạo động lực để hai địa phương tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng của khu vực phía Bắc.
Song, kinh nghiệm phát triển của nhiều đô thị trên thế giới cũng cho thấy, hạ tầng hiện đại hay nguồn vốn lớn chỉ tạo ra điều kiện cần. Điều kiện đủ để một đô thị phát triển nhanh và bền vững chính là chất lượng nguồn nhân lực và khả năng phát huy sức sáng tạo của con người.
Khơi thông nguồn lực con người – chìa khóa của sự phát triển
Đại hội XIII của Đảng xác định phát triển con người toàn diện, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược của đất nước. Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy mạnh mẽ nhân tố con người, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình phát triển.
Trong bối cảnh đó, việc Quảng Ninh và Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ mở ra cơ hội mới để phát triển nguồn nhân lực theo hướng chất lượng cao.
Trước hết, đây sẽ là lực hút mạnh đối với đội ngũ trí thức, chuyên gia, kỹ sư và lao động có trình độ. Khi quy mô nền kinh tế mở rộng, môi trường đầu tư được cải thiện và các ngành công nghệ cao phát triển, nhu cầu về nhân lực chất lượng cao sẽ tăng nhanh. Điều này tạo động lực để người tài tìm đến làm việc, đồng thời khuyến khích lực lượng lao động trẻ trở về quê hương lập nghiệp, đóng góp cho sự phát triển của địa phương.
Bên cạnh đó, quá trình nâng cấp mô hình đô thị sẽ thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng hiện đại. Thay vì dựa nhiều vào lao động giản đơn hoặc khai thác tài nguyên, nền kinh tế sẽ hướng mạnh sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như công nghệ số, logistics, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, dịch vụ tài chính, thương mại quốc tế và kinh tế xanh.
Sự chuyển dịch này đòi hỏi các cơ sở giáo dục, trường đại học và cơ sở đào tạo nghề phải đổi mới mạnh mẽ chương trình đào tạo, gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và xu hướng phát triển của nền kinh tế số. Đầu tư cho giáo dục, đào tạo và phát triển kỹ năng sẽ trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm để xây dựng lợi thế cạnh tranh lâu dài.
Hai thành phố mới – hai cực tăng trưởng với những lợi thế riêng
Mặc dù cùng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh và Bắc Ninh lại sở hữu những lợi thế phát triển khác nhau, tạo nên sự bổ trợ quan trọng trong chiến lược phát triển vùng.
Đối với Quảng Ninh, lợi thế nổi bật là kinh tế biển, hệ thống cảng nước sâu, logistics, du lịch, kinh tế cửa khẩu và vị trí kết nối với thị trường Đông Bắc Á. Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, địa phương có điều kiện phát triển mạnh các ngành logistics thông minh, vận tải biển, kinh tế số, dịch vụ quốc tế, năng lượng sạch và kinh tế biển hiện đại. Điều đó đồng nghĩa với nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực quản lý cảng biển, chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, ngoại thương và công nghệ.
Trong khi đó, Bắc Ninh tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm công nghiệp điện tử và sản xuất công nghệ cao hàng đầu cả nước. Sự hiện diện của nhiều tập đoàn đa quốc gia cùng hệ sinh thái công nghiệp phát triển tạo tiền đề để địa phương từng bước chuyển từ vai trò "công xưởng sản xuất" sang trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ. Đây sẽ là môi trường thuận lợi để thu hút đội ngũ kỹ sư, chuyên gia về bán dẫn, tự động hóa, robot, trí tuệ nhân tạo và nghiên cứu phát triển (R&D).
Nếu tận dụng tốt lợi thế riêng, Quảng Ninh có thể trở thành trung tâm kinh tế biển và logistics quốc tế, còn Bắc Ninh có cơ hội vươn lên thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của khu vực phía Bắc.
Quản trị hiện đại phải bắt đầu từ con người
Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị. Quy mô dân số lớn hơn, hoạt động kinh tế đa dạng hơn và tốc độ đô thị hóa nhanh hơn đòi hỏi bộ máy quản lý phải chuyển từ tư duy hành chính truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ số và sự tham gia của người dân.
Việc xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, hệ thống dịch vụ công trực tuyến hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý chỉ có thể đạt hiệu quả khi đi cùng với đội ngũ cán bộ có trình độ, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng với công nghệ mới.
Do đó, cùng với đầu tư cho hạ tầng giao thông, hạ tầng số hay các khu công nghiệp, hai địa phương cần đặc biệt quan tâm đến chiến lược phát triển nhân lực, nhất là đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia công nghệ, nhà khoa học và lực lượng lao động kỹ thuật cao. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để các thành phố mới vận hành hiệu quả và phát triển bền vững.
Khơi dậy khát vọng cống hiến để tạo động lực phát triển
Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng dựa nhiều hơn vào chất lượng nguồn nhân lực, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương cũng là cơ hội để Quảng Ninh và Bắc Ninh xây dựng môi trường sống, môi trường làm việc và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức giữ chân và thu hút người tài.
Không chỉ thu hút đầu tư hay doanh nghiệp, điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để mỗi người dân phát huy năng lực, sáng tạo, khởi nghiệp và cống hiến. Khi con người được tạo cơ hội phát triển, được tiếp cận giáo dục chất lượng, việc làm tốt và môi trường sống văn minh, nguồn lực xã hội sẽ được khơi thông mạnh mẽ, tạo nên động lực tăng trưởng mới.
Như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém." Trong thời kỳ phát triển mới, tư tưởng ấy vẫn giữ nguyên giá trị khi mở rộng hơn tới toàn xã hội: thành công của một đô thị không chỉ được đo bằng những công trình hiện đại, mà trước hết được đo bằng chất lượng con người và khả năng phát huy nguồn lực con người.
Việc Quảng Ninh và Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của hai địa phương cũng như của cả nước. Đây không chỉ là sự mở rộng không gian phát triển mà còn là cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao chất lượng quản trị và hình thành những cực tăng trưởng mới.
Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, điều cốt lõi là phải coi phát triển con người là trung tâm của mọi chính sách. Hạ tầng có thể được đầu tư trong vài năm, các khu công nghiệp có thể nhanh chóng hình thành, nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ nhân tài và khát vọng cống hiến của mỗi người dân mới là nền tảng tạo nên sức cạnh tranh bền vững. Khi biết khơi thông và phát huy nguồn lực con người, Quảng Ninh và Bắc Ninh sẽ không chỉ có thêm một vị thế hành chính mới, mà còn có cơ hội trở thành những đô thị hiện đại, đổi mới sáng tạo và là động lực tăng trưởng quan trọng, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hùng cường vào năm 2045./.
