Trong bối cảnh khoa học và công nghệ ngày càng giữ vai trò quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, việc phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng nhân tài khoa học tự nhiên được xem là yêu cầu cấp thiết đối với giáo dục đại học Việt Nam.
Kế thừa truyền thống của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội hiện phát triển mô hình đào tạo liên thông từ bậc THPT đến sau đại học nhằm hình thành đội ngũ nhân lực khoa học chất lượng cao.
Nhà trường hiện có gần 480 giảng viên, trong đó khoảng 80% có học vị tiến sĩ và khoảng 30% là giáo sư, phó giáo sư. Đây được xem là lực lượng nòng cốt góp phần duy trì thế mạnh đào tạo và nghiên cứu khoa học cơ bản nhiều năm qua.
Một trong những điểm nổi bật là hệ sinh thái đào tạo nhân tài được xây dựng đồng bộ từ phổ thông đến tiến sĩ. Ở bậc THPT, Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên nhiều năm liên tiếp là đơn vị có thành tích nổi bật tại các kỳ thi Olympic quốc tế.
Giai đoạn 2016-2025, học sinh của trường giành 72/231 huy chương Olympic quốc tế của Việt Nam, chiếm hơn 31% tổng số huy chương cả nước. Riêng số huy chương vàng đạt 35/94, tương đương hơn 36% thành tích huy chương vàng của đội tuyển Việt Nam.
Nhiều học sinh của trường ghi dấu ấn tại các kỳ Olympic quốc tế ở các môn Toán, Vật lý và Tin học. Đặc biệt, năm 2024, cả 4 thành viên đội tuyển Việt Nam dự Olympic Tin học quốc tế đều là học sinh của Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, góp phần giúp Việt Nam xếp thứ 4 toàn đoàn.
Tiếp nối từ bậc phổ thông, chương trình cử nhân khoa học tài năng của nhà trường tiếp tục là môi trường đào tạo nhiều sinh viên xuất sắc. Đây cũng là đơn vị đầu tiên trong cả nước triển khai mô hình cử nhân khoa học tài năng từ năm 1997 với các lĩnh vực như Toán học, Vật lý, Hóa học và Sinh học.
Theo thống kê của nhà trường, hơn 90% thủ khoa đầu ra là sinh viên hệ cử nhân tài năng. Nhiều sinh viên có công bố quốc tế ngay từ khi còn học đại học, giành giải thưởng nghiên cứu khoa học và nhận học bổng toàn phần tại các trường đại học hàng đầu thế giới.
Ở bậc đào tạo tiến sĩ, chương trình đào tạo được xây dựng theo chuẩn quốc tế, chú trọng năng lực nghiên cứu độc lập và công bố khoa học quốc tế. Nhiều nghiên cứu sinh đã tham gia trực tiếp vào các đề tài cấp nhà nước và hợp tác nghiên cứu quốc tế.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia giáo dục, khoa học cơ bản hiện vẫn đối mặt không ít thách thức khi sức hút đối với người học chưa tương xứng với vai trò nền tảng của lĩnh vực này. Một số ngành khoa học cơ bản từng gặp khó khăn trong tuyển sinh dù nhu cầu nhân lực chất lượng cao ngày càng lớn.
Trước yêu cầu mới, nhà trường xác định tiếp tục đổi mới chương trình và phương thức đào tạo theo hướng hiện đại, liên ngành và tiệm cận chuẩn quốc tế.
Trong đó, việc mở rộng các chương trình đào tạo tài năng, phát triển các ngành thuộc lĩnh vực STEM, tăng cường gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy được xem là những định hướng trọng tâm.
Nhà trường cũng chú trọng tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu mạnh từ sớm nhằm nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học và năng lực sáng tạo.
Bên cạnh đó, nhiều chính sách ưu tiên dành cho học sinh tài năng tiếp tục được triển khai như học bổng toàn phần, hỗ trợ học tập, ưu tiên tuyển thẳng hoặc xét tuyển đối với học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế.
Theo các chuyên gia, trong kỷ nguyên tri thức, đào tạo nhân lực khoa học chất lượng cao không chỉ phục vụ phát triển giáo dục mà còn là yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của quốc gia.
