Nguồn lực quyết định khả năng thích ứng
Để tham gia hiệu quả vào các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu, phụ nữ cần được trang bị kiến thức, kỹ năng và có điều kiện tiếp cận những nguồn lực cần thiết. Khi có thêm công cụ sản xuất và cơ hội lựa chọn giải pháp, họ mới có thể áp dụng kiến thức vào thực tế, duy trì sinh kế và góp phần vào khả năng chống chịu của cộng đồng.
Tại buổi Đối thoại đối tác “Thúc đẩy bình đẳng giới trong ứng phó với biến đổi khí hậu” (EmPower) diễn ra ở Hà Nội ngày 29/9/2026 do Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women) phối hợp cùng Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) tổ chức, một trong những định hướng được nhấn mạnh trong giai đoạn II (2023-2027) là thúc đẩy vai trò lãnh đạo, sự tham gia của phụ nữ trong quá trình quyết định về biến đổi khí hậu và giảm nhẹ rủi ro thiên tai.
Bên cạnh đó, kết quả từ chương trình “Tiến về phía trước” (Resilience First) do Plan International Việt Nam, CARE International tại Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu sáng kiến phát triển cộng đồng (RIC) phối hợp thực hiện cũng cho thấy hiệu quả hỗ trợ cần được nhìn nhận qua việc phụ nữ áp dụng kiến thức vào thực tế. Theo thông tin công bố tháng 11/2025, trong 12 tháng triển khai, chương trình đã thu hút 80 nhóm sinh kế và đào tạo 1.472 người về rủi ro khí hậu và các phương thức sản xuất, quản lý tài nguyên có khả năng thích ứng; trong đó có đến 86,5% người được tập huấn là phụ nữ. Đáng chú ý, 64,06% trong nhóm phụ nữ tham gia khảo sát cho biết đã áp dụng ít nhất ba biện pháp mới dựa trên kiến thức được trang bị để giúp sinh kế gia đình thích ứng tốt hơn.
Những kết quả này cho thấy việc hỗ trợ thực sự hiệu quả khi kiến thức được chuyển thành hành động. Khi phụ nữ có thêm năng lực và tiếng nói, các giải pháp thích ứng có điều kiện sẽ gắn sát hơn với nhu cầu thực tế của các gia đình và cộng đồng.
Chính sách tạo điều kiện để phụ nữ phát huy vai trò
Để những hỗ trợ không chỉ xuất hiện trong từng dự án riêng lẻ, cần xác định rõ trách nhiệm triển khai, lồng ghép vấn đề bình đẳng giới vào kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu và tạo cơ chế để phụ nữ tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến theo dõi kết quả.
Quyết định số 1422/QĐ-TTg ngày 19/11/2024 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 (cập nhật) đã xác định những nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến phát huy vai trò của phụ nữ. Trong nhóm nhiệm vụ về bảo đảm an sinh xã hội và bình đẳng giới, Kế hoạch đặt ra yêu cầu tăng cường sự tham gia của phụ nữ, thanh thiếu niên và người dân trong thực hiện chính sách, hoạt động phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Văn bản cũng đề cập việc xây dựng hướng dẫn lồng ghép bình đẳng giới, tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong các chương trình, hoạt động phòng chống thiên tai, đồng thời phát triển và đào tạo kỹ năng mềm cho lao động nữ, thanh niên tham gia những ngành kinh tế mới theo hướng thích ứng với khí hậu. Giai đoạn 2026–2030 được xác định là thời kỳ tiếp tục triển khai, nhân rộng và tổng kết, đánh giá các nhiệm vụ này.
Ở cấp thực tiễn, từ tháng 4/2025 đến tháng 7/2026, Trung ương Hội Liên hiện Phụ nữ Việt Nam với sự hỗ trợ của UN Women đã triển khai dự án "Thúc đẩy bình đẳng giới và quyền của phụ nữ thông qua hành động ứng phó với biến đổi khí hậu và giảm thiểu rủi ro thiên tai” tại Quảng Trị, Cần Thơ, Đà Nẵng và Lào Cai. Cùng với hoạt động tập huấn, dự án xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn gồm năm sản phẩm dành cho cán bộ Hội và hội viên phụ nữ. Bộ tài liệu cung cấp công cụ để việc lồng ghép giới được thực hiện cụ thể hơn trong hoạt động truyền thông, lập kế hoạch và ứng phó tại cộng đồng.
Tuy nhiên, tập huấn và tài liệu mới tạo nền tảng ban đầu. Đề cập đến việc đưa chính sách vào thực tế, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Chuyên viên chính, Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới, Bộ Nội vụ cho biết: “Tôi nghĩ rằng một trong những điều kiện quan trọng để chính sách được triển khai hiệu quả ở cộng đồng chính là việc nâng cao nhận thức, năng lực và trách nhiệm giải trình của cán bộ các cấp. Công tác tập huấn cần được đổi mới để thu hút mọi người cùng tham gia, cùng thực hành. Vai trò, trách nhiệm của người lãnh đạo chính quyền địa phương trong việc thực hiện các chỉ tiêu về bình đẳng giới cần được xác định rõ”.
Phát huy vai trò của phụ nữ trong ứng phó biến đổi khí hậu tại Việt Nam vì vậy không chỉ là tạo điều kiện để họ tham gia các hoạt động sẵn có. Điều quan trọng hơn là bảo đảm họ có kiến thức, công cụ và nguồn lực để chủ động lựa chọn giải pháp, đồng thời có tiếng nói trong quá trình xây dựng, triển khai và đánh giá chính sách. Khi những thay đổi này được thể hiện ra bằng những kết quả cụ thể, đóng góp của phụ nữ mới có cơ sở để được ghi nhận và nhân rộng.
