Chủ trương miễn phí sách giáo khoa trên phạm vi toàn quốc sẽ chính thức được triển khai từ năm học 2029-2030 theo định hướng của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, trước khi chính sách này được áp dụng đồng bộ, một số địa phương đã lựa chọn "đi trước một bước" bằng việc tự cân đối ngân sách để học sinh được mượn sách ngay từ năm học tới.
Dẫn đầu về quy mô hỗ trợ là TP Hồ Chí Minh, khi thành phố dự kiến dành khoảng 567 tỷ đồng để đầu tư sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh phổ thông. Đây là sự điều chỉnh đáng kể so với kế hoạch ban đầu chỉ hỗ trợ ba khối lớp đầu cấp. Sau khi hoàn tất, tất cả học sinh trên địa bàn sẽ được tiếp cận sách giáo khoa mà không phải tự mua mới hằng năm.
Tại miền Bắc, Quảng Ninh trở thành địa phương đầu tiên thể chế hóa chính sách này bằng một nghị quyết riêng của HĐND tỉnh. Khoảng 70 tỷ đồng được phân bổ để xây dựng kho sách phục vụ học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 và học viên giáo dục thường xuyên. Các trường sẽ tiếp nhận sách trước thời điểm khai giảng để tổ chức cho học sinh mượn.
Trong khi đó, TP Huế cũng quyết định đầu tư gần 53 tỷ đồng để triển khai hệ thống sách giáo khoa dùng chung. Thay vì phát miễn phí cho từng học sinh, địa phương lựa chọn hình thức xây dựng "ngân hàng sách", cho phép nhiều thế hệ học sinh sử dụng chung một bộ sách trong nhiều năm.
Không chỉ các đô thị lớn, Cà Mau cũng đang mở rộng chính sách an sinh giáo dục. Tỉnh đã trình HĐND phương án chi khoảng 27 tỷ đồng để trang bị sách giáo khoa cho hơn 158.000 học sinh tiểu học, nếu được thông qua sẽ áp dụng ngay trong năm học 2026-2027.
Ở cấp cơ sở, nhiều địa phương không chờ nguồn ngân sách lớn mà linh hoạt triển khai theo điều kiện thực tế. Hòa Vang (Đà Nẵng), Đồng Xoài và Bù Đăng đã xây dựng các thư viện, tủ sách dùng chung tại trường học. Học sinh có thể đăng ký mượn sách từ đầu năm học, qua đó giảm đáng kể khoản chi hàng trăm nghìn đồng mỗi em mỗi năm.
Việc các địa phương lựa chọn mô hình mượn, trả thay vì cấp phát toàn bộ xuất phát từ nhiều mục tiêu. Ngoài việc tiết kiệm ngân sách trong dài hạn, cách làm này còn giúp kéo dài vòng đời của sách giáo khoa, giảm lượng sách bị bỏ đi sau mỗi năm học và hình thành thói quen giữ gìn tài sản chung cho học sinh.
Theo Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, từ năm học 2029-2030, học sinh trên cả nước sẽ được bảo đảm quyền tiếp cận sách giáo khoa miễn phí. Nhà nước sẽ đầu tư nguồn sách cho các cơ sở giáo dục quản lý, học sinh mượn để sử dụng và hoàn trả sau khi kết thúc năm học, thay vì mỗi gia đình phải tự mua như hiện nay.
Hiện nay, chi phí một bộ sách giáo khoa phổ thông dao động khoảng 200.000-300.000 đồng, chưa bao gồm sách tiếng Anh và một số tài liệu học tập khác. Với những gia đình có nhiều con đi học, khoản chi đầu năm có thể lên tới cả triệu đồng. Vì vậy, việc nhiều địa phương chủ động triển khai chính sách từ sớm không chỉ góp phần giảm áp lực tài chính cho phụ huynh mà còn được xem là bước chuẩn bị quan trọng trước khi chương trình miễn phí sách giáo khoa được áp dụng trên toàn quốc.
