Tháng 9/2026 đánh dấu thời điểm một số chính sách mới trong lĩnh vực giáo dục bắt đầu có hiệu lực. Các quy định trải rộng từ việc sắp xếp lại khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân, áp dụng Khung trình độ quốc gia Việt Nam mới đến cơ chế sử dụng nhà giáo đã nghỉ hưu và quản lý, khai thác học liệu trong môi trường số.
Những thay đổi này được kỳ vọng góp phần hoàn thiện hệ thống giáo dục theo hướng tăng khả năng liên thông giữa các trình độ đào tạo, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực nhà giáo và tạo thêm điều kiện cho người học tiếp cận các nguồn học liệu.
Hệ thống giáo dục được phân thành 9 cấp độ
Từ ngày 7/9, Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân mới bắt đầu được áp dụng. Theo đó, các chương trình giáo dục được phân thành 9 cấp độ, từ cấp độ 0 đến cấp độ 8.
Trong hệ thống này, giáo dục mầm non thuộc cấp độ 0; tiểu học là cấp độ 1; trung học cơ sở thuộc cấp độ 2. Cấp độ 3 bao gồm giáo dục trung học phổ thông và đào tạo sơ cấp. Các trình độ trung cấp, cao đẳng, đại học, thạc sĩ và tiến sĩ lần lượt được xếp từ cấp độ 4 đến cấp độ 8.
Việc xác định các cấp độ được xem là cơ sở để tổ chức, rà soát và điều chỉnh chương trình giáo dục theo một cấu trúc thống nhất. Đối với người học, điều này có ý nghĩa trong việc tăng khả năng chuyển tiếp và liên thông giữa các cấp học, trình độ đào tạo, thay vì các chương trình được tổ chức tách biệt
Áp dụng Khung trình độ quốc gia Việt Nam mới
Cùng thời điểm trên, Khung trình độ quốc gia Việt Nam mới cũng được đưa vào thực hiện với 8 bậc trình độ.
Các bậc được xây dựng theo mức độ phát triển từ thấp đến cao về kiến thức, kỹ năng cũng như khả năng tự chủ và trách nhiệm của người học. Đây là những tiêu chí quan trọng để xác định yêu cầu đầu ra của từng trình độ đào tạo.
Việc chuẩn hóa các bậc trình độ không chỉ liên quan đến hoạt động xây dựng chương trình của cơ sở giáo dục mà còn có ý nghĩa đối với việc đánh giá năng lực của nguồn nhân lực. Khi chuẩn đầu ra được xác định rõ hơn, quá trình đào tạo và sử dụng lao động có thêm cơ sở để kết nối giữa yêu cầu của nhà trường với nhu cầu của thị trường việc làm.
Khung mới cũng hướng tới tạo thuận lợi cho việc đối sánh, công nhận trình độ và kết quả học tập trong nước cũng như trong quá trình hội nhập quốc tế.
Mở thêm cơ chế sử dụng nhà giáo đã nghỉ hưu
Một quy định đáng chú ý khác có hiệu lực từ ngày 1/9 là cơ chế cho phép các cơ sở giáo dục ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo đã nghỉ hưu nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Trước đây, việc sử dụng nhà giáo nghỉ hưu chủ yếu được biết đến thông qua hoạt động thỉnh giảng. Quy định mới mở rộng thêm khả năng huy động đội ngũ này tham gia giảng dạy và hoạt động chuyên môn trong những trường hợp phù hợp.
Đây được xem là một giải pháp giúp các cơ sở giáo dục khai thác kinh nghiệm chuyên môn của những nhà giáo có quá trình công tác lâu năm, nhất là trong bối cảnh một số địa phương và cơ sở đào tạo vẫn gặp khó khăn về nhân lực.
Thời gian làm việc, tiền lương và các chế độ liên quan được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận trong hợp đồng nhưng phải tuân thủ các quy định pháp luật đối với người lao động cao tuổi.
Tăng yêu cầu đối với học liệu và đồ chơi ở bậc mầm non
Từ đầu tháng 9, các quy định mới về tài liệu hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục mầm non cũng bắt đầu được áp dụng.
Việc lựa chọn đồ chơi và học liệu tại các cơ sở giáo dục mầm non phải gắn với chương trình giáo dục, đặc điểm phát triển của trẻ và điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương. Các sản phẩm được đưa vào sử dụng cần bảo đảm giá trị giáo dục, tính phù hợp và an toàn đối với trẻ.
Quy định này cũng đặt ra yêu cầu tránh sử dụng những sản phẩm có nội dung không phù hợp với môi trường giáo dục hoặc có nguy cơ tác động tiêu cực đến sự phát triển của trẻ.
Đáng chú ý, việc lựa chọn học liệu không được thực hiện theo quyết định riêng của một cá nhân mà phải thông qua cơ chế xem xét của tập thể, qua đó tăng trách nhiệm trong việc lựa chọn những sản phẩm được sử dụng trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ.
Học liệu mở được thúc đẩy trong giáo dục đại học
Trong lĩnh vực giáo dục đại học, các quy định mới về khai thác và sử dụng tài nguyên giáo dục mở cũng có hiệu lực từ ngày 1/9.
Học liệu được đưa vào khai thác trên môi trường số phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, điều kiện chia sẻ và quyền sử dụng. Các cơ sở đào tạo có trách nhiệm xây dựng cơ chế kiểm soát, cập nhật và tiếp nhận phản hồi nhằm bảo đảm giá trị của nguồn học liệu.
Việc thúc đẩy tài nguyên giáo dục mở được kỳ vọng tạo thêm cơ hội tiếp cận tri thức cho người học và giảng viên, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các sản phẩm học thuật được đầu tư từ nguồn lực công.
Trong bối cảnh giáo dục ngày càng gắn với chuyển đổi số, việc mở rộng khả năng khai thác học liệu cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các cơ sở đào tạo trong quản lý chất lượng, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và sử dụng tài nguyên một cách đúng quy định.
Hướng tới nâng chất lượng nguồn nhân lực
Việc nhiều chính sách giáo dục cùng được triển khai từ tháng 9/2026 cho thấy yêu cầu đổi mới không chỉ nằm ở nội dung dạy và học mà còn liên quan đến cách tổ chức hệ thống giáo dục, chuẩn hóa trình độ và sử dụng nguồn lực.
Từ việc tạo điều kiện liên thông cho người học, tận dụng kinh nghiệm của đội ngũ nhà giáo đã nghỉ hưu đến mở rộng khả năng tiếp cận học liệu số, các chính sách mới đều có điểm chung là hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo và sử dụng hiệu quả hơn nguồn nhân lực giáo dục.
Việc các quy định đi vào cuộc sống như thế nào sẽ phụ thuộc vào quá trình tổ chức thực hiện tại từng cơ sở giáo dục, bởi cuối cùng hiệu quả của chính sách cần được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể đối với người học, nhà giáo và chất lượng nguồn nhân lực được đào tạo.
