Chuyến công tác khảo sát, nắm tình hình các vùng biển, đảo ven bờ Nam Trung Bộ từ ngày 21 đến 26/7 do Thiếu tướng Trần Văn Xuân, Phó Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam, làm trưởng đoàn, cùng đại diện lãnh đạo các tỉnh Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Tháp, Vĩnh Long và các cơ quan báo chí. Phóng viên Tạp chí điện tử Nhân lực Nhân tài Việt đã có chuyến thực tế cùng tổ kiểm tra do đại tá Lê Văn Tú – Chính uỷ Vùng Cảnh sát biển 3 làm chỉ huy, kiểm tra đột xuất tàu cá vi phạm. Nhiệm vụ gỡ "thẻ vàng" IUU không nằm trên các trang báo cáo, mà qua từng cuộc đối thoại thẳng thắn và đầy trăn trở giữa lực lượng chức năng với những ngư dân dày dạn sương gió.
Nhịp sóng rẽ ngang khơi xa
Sau vài phút thao tác thuần thục, chiếc xuồng cao tốc rời thân tàu 8001, tiến về phía cặp tàu làm nghề lưới cào đang thả neo, đánh bắt trên vùng biển giáp ranh. Chiếc tàu cá mang tên Kim Hải Âu đến từ vùng biển Bình Đại (tỉnh Vĩnh Long) bập bềnh hiện ra trên mặt nước.
Bước chân của Đại tá Lê Văn Tú cùng tổ cảnh sát viên và đại diện lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long dội lên sàn tàu cá. Mùi cá khô, mùi dầu máy xộc thẳng vào mũi. Giữa không gian chập chùng sóng nước, cuộc kiểm tra chấp hành quy định chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) bắt đầu.
"Trước hết hôm nay lên để thăm bà con. Bữa nay kiểm tra xem việc khai thác thủy sản của bà con trên biển thế nào. Cặp ghe mình có bao nhiêu thuyền viên tất cả?", Đại tá Lê Văn Tú mở đầu câu chuyện bằng chất giọng trầm ấm nhưng đầy uy lực.
Thuyền trưởng Nguyễn Văn Đạt, người đàn ông nước da sạm đen vì nắng gió, vội vã phân giải: "Dạ, ghe cặp luôn là 19 người chú. Số bạn đi biển đăng kí đúng và đủ chú à.."
Từng chi tiết nhỏ lập tức được đưa vào tầm rà soát của lực lượng chức năng, từ nhật ký hành trình xuất cảng Bình Đại ngày 26/6, dự kiến bám biển 3 - 4 tháng, đến danh sách thuyền viên rời bến. Qua quá trình kiểm tra, tàu cá đã có vi phạm lỗi nhỏ về hành chính và vị trí tọa độ khai thác hải sản.
Sự giằng xé giữa "cơm áo" và "luật pháp"
Khi được hỏi về vùng khai thác và mắt lưới, thuyền trưởng Đạt chùng giọng, ánh mắt trốn tránh nhìn ra làn sóng xanh: "Nói thiệt chứ ở ngoài trống giờ nó khổ quá chú ơi... Giờ hiện tại nằm trong đây là không đúng cái quy định của Nhà nước, nhưng mà giờ ở ngoài do khổ quá... Tối mới ra ngoài neo đậu..."
Lời thú nhận thẳng thắn của người thuyền trưởng làm lặng đi một nhịp sóng. Đó là sự giằng xé điển hình của người ngư dân: Biết sai, biết không đúng quy định vùng khai thác, nhưng vì áp lực luồng cá, vì nỗi lo lỗ phí chuyến biển mà nhắm mắt "ăn xổi", chạy lấn vùng.
Nhưng cuộc chiến gỡ "thẻ vàng" của EC cho ngành thủy sản Việt Nam không có chỗ cho sự mập mờ hay thỏa hiệp tùy tiện. Đại tá Tú ngoảnh sang tổ công tác, yêu cầu cảnh sát viên tuyên truyền, thông báo rõ các quy định pháp luật để thuyền trưởng nắm vững và tự giác chấp hành.
Đồng chí cảnh sát viên bước lên, dõng dạc giải thích rõ quy định pháp luật hiện hành đối với lỗi vi phạm vùng khai thác, đồng thời phân tích kỹ những hệ lụy pháp lý và chế tài xử lý để ngư dân nhận thức sâu sắc bài học kinh nghiệm.
Sự nghiêm minh của pháp luật tác động mạnh vào sự chủ quan của vị thuyền trưởng. Thuyền trưởng Đạt cuống quýt: "Thôi cái này thông cảm bà con chút đỉnh đi chú ơi, chứ giờ ở ngoài khổ quá khổ... Mấy cái đó chủ ghe chịu chứ tụi em..."
Lúc này, vị đại diện Lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long đi cùng đoàn tiếp lời, giọng nói cương quyết nhưng tràn đầy tinh thần trách nhiệm:
"Nhà nước khuyến khích ngư dân vươn khơi bám biển để bảo vệ chủ quyền Tổ quốc, nhưng phải chấp hành quy định thì mới khai thác bền vững được. Chứ cứ làm như vậy thì cơ quan chức năng nào bảo vệ các anh được? Thông cảm cho nhau thì không thể nào gỡ 'thẻ vàng' được. Và nếu không gỡ được 'thẻ vàng', ngành thủy sản Việt Nam không thể phát triển nổi!"
Lời khẳng định ấy chạm đúng vào bản chất của vấn đề. "Thẻ vàng" của EC không phải là câu chuyện của riêng các cơ quan quản lý, mà là danh dự, là kinh tế của hàng triệu gia đình ngư dân Việt Nam. Một hành vi lách luật của vài con tàu có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến nỗ lực của cả một quốc gia trên hành trình hội nhập quốc tế.
Điểm tựa giữ biển khơi
Cuộc làm việc trên cabin tàu Kim Hải Âu không biến thành một buổi xử phạt lạnh lùng, mà trở thành một lớp học pháp luật đặc biệt giữa lòng đại dương. Từng điều luật được giải thích, từng ranh giới vùng biển được định hình lại trong tư duy của những người cầm lái. Lực lượng Cảnh sát biển không chỉ là người chấp pháp nghiêm minh trên biển, mà còn là điểm tựa, là người đồng hành tháo gỡ khó khăn cho ngư dân.
Nhận thấy vi phạm lần đầu do nhận thức chưa đầy đủ, tổ công tác đã tiến hành nhắc nhở, tuyên truyền và hướng dẫn ngư dân khắc phục ngay tại chỗ, giúp bà con hiểu rõ quy định để không tái phạm. Đại tá Lê Văn Tú nhìn thẳng vào thuyền trưởng Đạt:
"Hôm nay là đoàn đi kết hợp làm việc và thăm thôi nhé! Chứ không có chuyện lần sau kiểm tra mà còn phát hiện vi phạm là phạt gấp đôi, phạt kịch khung luôn đấy!"
Thuyền trưởng Đạt gật đầu lia lịa, gương mặt giãn ra phần nào sự căng thẳng, xúc động đáp: "Dạ, bữa nay các chú đã thông cảm nhắc nhở rồi thì mốt em sửa, nhất định sửa!"
Những phần quà nghĩa tình từ Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 và đại diện lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long, cùng cờ Tổ quốc được trao tận tay các thuyền viên quê nhà ngay trên sàn tàu. Nụ cười rạng rỡ trở lại trên những gương mặt chát mặn mồ hôi và muối biển.
Rời tàu Kim Hải Âu khi ánh nắng chiều bắt đầu nhạt dần trên sóng biển Lâm Đồng, chiếc xuồng cao tốc đưa chúng tôi trở về tàu CSB 8001. Ngoảnh lại nhìn con tàu cá nhỏ bé đang bập bềnh trên sóng nước Nam Trung Bộ, tôi hiểu rằng: Hành trình tháo gỡ "thẻ vàng" IUU sẽ còn nhiều gian nan, nhưng với sự quyết liệt, vừa nghiêm minh vừa thấu tình đạt lý của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam, niềm tin về một nghề cá bền vững, minh bạch đang dần hiện hữu.
Nơi đầu sóng góc biển, lực lượng Cảnh sát biển không chỉ bảo vệ sự tôn nghiêm của pháp luật, mà còn là đốm lửa ấm áp giữ vững "đường chân trời" cho ngư dân yên tâm vươn khơi, giữ biển Tổ quốc.
