Vụ việc hai trẻ nhỏ dưới 10 tuổi dùng cán cờ sắt đập phá cụm linh vật ngựa “Mã đáo thành công” tại xã Lao Bảo (Quảng Trị) khiến nhiều người bất ngờ. Cụm linh vật được dựng dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 với tổng kinh phí khoảng nửa tỉ đồng, từng thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, chụp ảnh. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn trưng bày, nhiều chi tiết của tượng đã bị gãy đầu, chân và đuôi, buộc chính quyền địa phương phải lên phương án sửa chữa.
Sự việc không chỉ dừng lại ở câu chuyện hai trẻ nhỏ nghịch phá. Nó mở ra một vấn đề rộng hơn liên quan đến cách các địa phương đầu tư và quản lý những mô hình trang trí có giá trị lớn đặt tại không gian công cộng. Trong nhiều năm gần đây, nhiều tỉnh thành trên cả nước đã chi hàng trăm triệu đến hàng tỉ đồng để xây dựng linh vật theo con giáp hoặc các mô hình trang trí phục vụ lễ hội, dịp Tết và các sự kiện văn hóa. Những công trình này thường được đặt tại quảng trường, công viên, cổng chào hoặc khu vực trung tâm nhằm tạo điểm nhấn cho cảnh quan và thu hút du khách.
Không thể phủ nhận rằng các mô hình trang trí mang lại hiệu ứng tích cực cho địa phương. Nhiều nơi đã ghi nhận lượng người đến tham quan tăng lên đáng kể sau khi dựng linh vật hoặc các công trình trang trí lớn. Các khu vực đặt mô hình thường trở thành điểm check-in quen thuộc của người dân và du khách. Trong dịp Tết, những linh vật này góp phần tạo nên không khí lễ hội, làm phong phú đời sống văn hóa cộng đồng và quảng bá hình ảnh địa phương.
Tuy nhiên, khi các mô hình có giá trị lớn được đặt ở nơi công cộng, bài toán bảo vệ tài sản luôn trở thành vấn đề đáng cân nhắc. Không gian mở đồng nghĩa với việc bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận. Trong khi đó, không phải lúc nào các địa phương cũng bố trí lực lượng bảo vệ thường xuyên hoặc hệ thống giám sát đầy đủ. Những công trình trang trí vì vậy dễ bị tác động bởi các hành vi nghịch phá, va chạm hoặc thậm chí trộm cắp vật liệu.
Trong trường hợp tại Lao Bảo, chính quyền địa phương xác định hai trẻ nhỏ sống gần khu vực đã sử dụng cán cờ sắt đập vào tượng. Hai em đều dưới 10 tuổi, thường ít được gia đình quản lý và hay đi lang thang vào ban đêm. Công an xã đã làm việc với gia đình để nhắc nhở và giáo dục các em, đồng thời địa phương đang tính toán phương án sửa chữa cụm linh vật bị hư hại. Từ góc độ pháp lý, những trường hợp như vậy thường không bị xử lý hình sự hay hành chính do người gây ra hành vi là trẻ nhỏ. Điều này càng khiến câu chuyện bảo vệ tài sản công cộng trở nên phức tạp hơn.
Thực tế cho thấy không chỉ riêng Quảng Trị, nhiều địa phương khác cũng từng gặp tình trạng các mô hình trang trí bị hư hỏng sau khi trưng bày. Có nơi linh vật bị gãy chi tiết do trẻ em leo trèo, có nơi bị viết vẽ bậy hoặc va chạm bởi phương tiện. Một số công trình phải sửa chữa nhiều lần, làm phát sinh thêm chi phí so với dự toán ban đầu.
Những sự việc như vậy khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu việc đầu tư các mô hình trang trí có giá trị lớn đặt ở không gian công cộng có thực sự hợp lý hay không. Với kinh phí lên đến hàng trăm triệu đồng, thậm chí cả tỉ đồng, việc bảo vệ và duy tu các công trình này cần được tính toán ngay từ đầu. Nếu không có phương án quản lý hiệu quả, nguy cơ hư hại hoặc xuống cấp là điều khó tránh khỏi.
Một số địa phương đã lựa chọn giải pháp tăng cường hệ thống camera giám sát tại khu vực đặt linh vật hoặc bố trí lực lượng bảo vệ vào ban đêm. Có nơi thiết kế hàng rào mềm hoặc khoảng cách nhất định để hạn chế việc tiếp xúc trực tiếp với mô hình. Những biện pháp này giúp giảm nguy cơ phá hoại nhưng cũng khiến không gian trưng bày trở nên kém gần gũi hơn đối với người dân.
Ngoài yếu tố an ninh, vấn đề thiết kế cũng được xem là yếu tố quan trọng. Một số chuyên gia cho rằng các mô hình trang trí ngoài trời nên được tính toán theo hướng bền vững và dễ sửa chữa. Việc lựa chọn vật liệu chịu lực tốt, cấu trúc chắc chắn và có khả năng thay thế từng bộ phận sẽ giúp giảm chi phí bảo trì khi xảy ra sự cố.
Bên cạnh đó, ý thức cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản chung. Những công trình trang trí được dựng lên nhằm phục vụ người dân và tạo điểm nhấn văn hóa cho địa phương. Nếu mỗi người đều có ý thức giữ gìn, nguy cơ hư hại sẽ giảm đáng kể. Nhiều địa phương đã kết hợp tuyên truyền tại khu vực trưng bày, nhắc nhở người dân không leo trèo hoặc tác động lên mô hình.
Từ góc nhìn rộng hơn, các mô hình trang trí không chỉ là vật thể nghệ thuật mà còn phản ánh cách địa phương đầu tư cho không gian công cộng. Nếu được quản lý tốt, những công trình này có thể trở thành biểu tượng văn hóa và điểm thu hút du lịch. Ngược lại, nếu bị hư hỏng hoặc xuống cấp nhanh chóng, chúng có thể tạo ra sự lãng phí và gây tiếc nuối cho cộng đồng.
Vụ việc tại Quảng Trị cho thấy một thực tế rằng những công trình giá trị lớn đặt trong không gian mở luôn tiềm ẩn rủi ro. Điều này không đồng nghĩa với việc các địa phương nên ngừng đầu tư các mô hình trang trí. Thay vào đó, câu hỏi đặt ra là cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa chi phí, giá trị văn hóa và phương án bảo vệ trước khi triển khai./.
