Dự lễ khai mạc có ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh; bà Nguyễn Thị Hiền - Ủy viên BCH Đảng bộ Tỉnh, Bí thư Đảng ủy phường Móng Cái 1; ông Hoàng Hải Long - Phó Chủ tịch UBND phường, Trưởng Ban Tổ chức lễ hội, cùng lãnh đạo các xã, phường trong khu vực Móng Cái.
Đối với người dân Trà Cổ, lễ hội đình làng không chỉ là sự kiện văn hóa lớn nhất trong năm mà còn là dịp để mỗi người hướng về cội nguồn, tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân đã khai hoang, lập ấp, gây dựng nên vùng đất nơi địa đầu Tổ quốc. Qua bao thế hệ, lễ hội vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân miền biển.
Dấu ấn gần 400 năm của ngôi đình nơi đầu sóng
Đình Trà Cổ nằm trên khu đất cao ở trung tâm bán đảo Trà Cổ xưa, nay thuộc phường Móng Cái 1, cách bãi biển Trà Cổ khoảng 200 m theo đường chim bay. Đây là một trong những ngôi đình cổ tiêu biểu còn lưu giữ khá nguyên vẹn kiến trúc truyền thống của vùng Đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời phản ánh quá trình hình thành cộng đồng cư dân ven biển phía Đông Bắc.
Theo hồ sơ di tích, đình được khởi dựng từ thời Lê sơ (thế kỷ XV). Ban đầu chỉ là một ngôi miếu nhỏ để người dân thờ cúng. Đến khoảng thế kỷ XVII, khi cư dân ngày càng đông đúc, cuộc sống ổn định hơn, ngôi miếu được mở rộng thành đình làng với quy mô bề thế.
Người Trà Cổ đến nay vẫn truyền nhau câu nói: "Người Trà Cổ, tổ Đồ Sơn". Câu chuyện kể rằng, cách đây hơn năm thế kỷ, 12 gia đình ngư dân Đồ Sơn trong một chuyến ra khơi gặp bão đã dạt vào vùng đất hoang ven biển. Được cư dân vùng thượng nguồn sông Ka Long giúp đỡ, sáu gia đình quyết định ở lại khai khẩn đất đai, lập nên làng Trà Cổ. Từ những cư dân đầu tiên ấy, một cộng đồng làng biển đã hình thành và phát triển cho đến hôm nay.
Đình hiện thờ bảy vị Thành hoàng làng gồm Bạch Điểm Tước, Ngọc Sơn, Huyền Quốc Lã Thái úy, Không Lộ, Giác Hải, Nhân Minh và Quảng Trạch; đồng thời thờ sáu vị tiền hiền có công khai khẩn vùng đất Trà Cổ.
Trải qua gần bốn thế kỷ, dù nhiều lần được tu bổ, đình vẫn giữ được những nét kiến trúc đặc trưng với kết cấu gỗ hình chữ Đinh, mái ngói vẩy, bốn góc đao cong mềm mại như con thuyền vươn khơi. Những mảng chạm khắc trên vì kèo, đầu dư, cốn mê được các nhà nghiên cứu đánh giá có giá trị nghệ thuật cao, phản ánh tài hoa của nghệ nhân xưa.
Không chỉ sở hữu giá trị kiến trúc, đình còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như ba đỉnh đồng, hai hạc gỗ sơn son thếp vàng, tám long ngai thời Nguyễn cùng 12 đạo sắc phong.
Năm 1974, đình Trà Cổ được xếp hạng Di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia. Đến năm 2023, di tích tiếp tục được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và kiến trúc.
Ngày hội của cư dân miền biển
Hằng năm, từ ngày 30/5 đến mùng 3/6 âm lịch, đình Trà Cổ lại mở hội. Năm 2026, những nghi lễ truyền thống vẫn được người dân gìn giữ nguyên vẹn, tạo nên không gian lễ hội đậm đà bản sắc vùng biển Đông Bắc.
Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức rước thần trên biển. Hàng nghìn người dân cùng đoàn rước nối dài trên vùng biển Trà Cổ, tái hiện hành trình gắn bó của cư dân với biển cả và gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, sóng yên biển lặng, tàu thuyền ra khơi bình an, tôm cá đầy khoang. Khi đoàn rước đi qua, nhiều gia đình bày lễ trước cửa nhà để nghênh thần, cầu mong may mắn và cuộc sống đủ đầy.
Bên cạnh phần lễ trang nghiêm là hội thi "Ông Voi" - phong tục độc đáo chỉ có ở Trà Cổ. Trước lễ hội nhiều tháng, làng lựa chọn 12 người đàn ông có uy tín, gia đình nền nếp để làm "cai đám". Mỗi người nuôi một con lợn đực khỏe mạnh, được người dân kính trọng gọi là "Ông Voi" vì đây là lễ vật dâng Thành hoàng.
Từ bữa ăn đến chỗ ngủ, các "Ông Voi" đều được chăm sóc chu đáo. Đến chiều 30/5 âm lịch, những "Ông Voi" được rước bằng kiệu về đình để dự hội. Ban Tổ chức sẽ chấm điểm, cân trọng lượng và trao giải cho "cai đám" có "Ông Voi" đạt tiêu chuẩn cao nhất. Không đơn thuần là một cuộc thi, nghi lễ này thể hiện sự thành kính của người dân đối với thần linh và khát vọng về cuộc sống no đủ.
Tại lễ khai mạc năm nay, Ban Tổ chức đã trao giấy chứng nhận cho các "cai đám" hoàn thành nhiệm vụ, đồng thời công bố những người tiếp tục đảm nhận trọng trách chuẩn bị cho mùa lễ hội năm sau, như một sự trao truyền truyền thống qua các thế hệ.
Đánh thức tiềm năng du lịch từ di sản văn hóa
Không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, Lễ hội Đình Trà Cổ ngày nay còn trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc của Quảng Ninh, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Những nghi lễ cổ truyền, không gian linh thiêng của ngôi đình hàng trăm năm tuổi cùng các phong tục độc đáo đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng đất Trà Cổ. Đây cũng là dịp để địa phương quảng bá hình ảnh quê hương, giới thiệu những giá trị văn hóa lâu đời gắn với đời sống cư dân miền biển và góp phần phát triển du lịch bền vững.
Trải qua bao biến thiên của thời gian, Lễ hội Đình Trà Cổ vẫn được gìn giữ như một biểu tượng văn hóa của
vùng địa đầu Tổ quốc. Mỗi mùa lễ hội không chỉ nối dài những giá trị truyền thống mà còn khơi dậy niềm tự hào về cội nguồn, để những nét đẹp của cha ông tiếp tục được trao truyền, bồi đắp trong đời sống hôm nay và mai sau.
Một số hình ảnh trong Lễ hội:
