Phát triển văn hóa đọc là một trong những giải pháp quan trọng để xây dựng xã hội học tập và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số. Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa đọc, chiều 1/6/2026 tại xã Vạn Lộc Thanh Hoá, Hội đồng hương xã Vạn Lộc tại Hà Nội đã phối hợp với CLB thầy trò chuyên Thanh Hoá tại Hà nội, Hội Cựu Công an Thanh Hoá cùng với nhiều tổ chức, doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà giáo và các nhà hảo tâm tổ chức “Chương trình trao tặng sách và thư viện số cho quê hương”.
Chỉ trong thời gian ngắn, chương trình đã huy động được hơn 5.300 cuốn sách (khoảng 600 đầu sách) cùng 5 phần mềm thư viện số cho Nhà Văn hoá, Công an xã Vạn Lộc, 5 Trường THCS trên địa bàn xã. Đây không chỉ là hoạt động trao tặng sách đơn thuần mà còn là mô hình xã hội hóa có ý nghĩa thiết thực trong xây dựng văn hóa đọc, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy học tập suốt đời từ cơ sở.
Văn hóa đọc – một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước
Trong lịch sử phát triển của nhân loại, chưa bao giờ tri thức lại đóng vai trò quan trọng như hiện nay. Trong nền kinh tế tri thức, chất lượng nguồn nhân lực trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Muốn phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phải xây dựng được một xã hội học tập; muốn xây dựng xã hội học tập phải hình thành được văn hóa đọc trong mỗi người dân.
Nhận thức rõ điều đó, Đảng và Nhà nước ta trong nhiều năm qua đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy phong trào đọc sách và học tập suốt đời. Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã
xác định xây dựng xã hội học tập là nhiệm vụ chiến lược của đất nước. Kết luận số 49-KL/TW của Ban Bí thư tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập trong giai đoạn mới.
Đặc biệt, ngày 4/11/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1862/QĐ-TTg về Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam. Đây không chỉ là sự kiện văn hóa thường niên mà còn là thông điệp mạnh mẽ khẳng định vị trí, vai trò của sách trong phát triển con người và đất nước.
Quyết định xác định rõ mục tiêu phát triển thói quen đọc sách trong gia đình, nhà trường và cộng đồng; nâng cao nhận thức xã hội về giá trị của sách; góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy học tập suốt đời, phát triển xã hội số và công dân số. Trong bối cảnh đó, văn hóa đọc không còn là hoạt động mang tính phong trào mà đã trở thành một trong những nền tảng của chiến lược phát triển quốc gia.
Từ thực tiễn một vùng quê biển còn nhiều khó khăn
Vạn Lộc là địa phương ven biển của tỉnh Thanh Hóa, có dân số đông thuộc nhóm đầu cấp xã, phường của Thanh Hoá, nơi nổi tiếng với truyền thống cần cù lao động, giàu ý chí vượt khó và tinh thần hiếu học. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của đất nước, diện mạo kinh tế - xã hội của địa phương đã có nhiều thay đổi tích cực. Hệ thống trường học được quan tâm đầu tư; chất lượng giáo dục từng bước được nâng lên; nhiều học sinh đạt thành tích cao trong học tập.
Tuy nhiên, cũng như nhiều địa phương nông thôn ven biển khác, việc tiếp cận các nguồn học liệu chất lượng cao vẫn còn những hạn chế nhất định. Nhiều trường học chưa có điều kiện thường xuyên bổ sung sách tham khảo; thư viện còn thiếu đầu sách chuyên sâu; tủ sách cộng đồng chưa phong phú; việc tiếp cận thư viện điện tử và học liệu số còn gặp khó khăn.
Trong khi đó, yêu cầu của thời đại mới đặt ra ngày càng cao đối với việc tự học, tự nghiên cứu và học tập suốt đời. Không chỉ học sinh mà giáo viên, cán bộ cơ sở, lực lượng công an xã và người dân đều cần được tiếp cận nhiều hơn với các nguồn tri thức hiện đại. Từ thực tiễn đó, nhu cầu xây dựng các tủ sách cộng đồng và thư viện số trở thành một đòi hỏi cấp thiết đối với địa phương.
Từ tấm lòng những người con xa quê
Xuất phát từ tình yêu quê hương và mong muốn góp phần nâng cao dân trí, xây dựng xã hội học tập tại cơ sở, Hội đồng hương xã Vạn Lộc tại Hà Nội đã khởi xướng chương trình vận động tài trợ sách và thư viện số cho quê hương.
Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Hội đồng hương xã Vạn Lộc tại Hà Nội, cùng với CLB thầy trò chuyên Thanh Hoá tại Hà nội, Hội Cựu Công an Thanh Hoá, chương trình nhanh chóng nhận được sự đồng thuận và hưởng ứng rộng rãi. Điều đặc biệt là chương trình không bắt đầu từ nguồn kinh phí lớn hay các dự án được đầu tư bài bản mà bắt đầu từ những cuộc điện thoại, những tin nhắn vận động và sự kết nối giữa những người con Vạn Lộc đang sinh sống, học tập và công tác tại Hà Nội.
Từ việc tìm kiếm nguồn sách, kết nối các nhà xuất bản, doanh nghiệp, trường đại học đến việc vận chuyển, phân loại và phân bổ sách đều được thực hiện bằng tinh thần tự nguyện và trách nhiệm với quê hương. Chính tình yêu quê hương đã trở thành chất keo gắn kết những tấm lòng thiện nguyện, tạo nên sức mạnh cộng đồng rất đáng trân trọng.
Sự chung tay của các tổ chức, doanh nghiệp và nhà hảo tâm
Một trong những yếu tố tạo nên thành công của chương trình là khả năng kết nối và huy động nguồn lực xã hội. Trong đó, Câu lạc bộ Thầy trò chuyên Thanh Hóa tại Hà Nội là một trong những đơn vị tham gia tích cực nhất. Nhiều thầy giáo, cô giáo, cựu học sinh thành đạt của Trường THPT chuyên Lam Sơn và Trường THPT Hàm Rồng đã hưởng ứng chương trình bằng nhiều hình thức khác nhau. Đây không chỉ là sự hỗ trợ vật chất mà còn là biểu hiện sinh động của truyền thống “tôn sư trọng đạo”, truyền thống hiếu học và tinh thần hướng về quê hương của những người Thanh Hóa xa quê.
Hội Cựu Công an Thanh Hóa cũng đã trao tặng nhiều đầu sách có giá trị về lịch sử, pháp luật, truyền thống lực lượng Công an nhân dân và kinh nghiệm thực tiễn công tác. Những đầu sách này không chỉ phục vụ nghiên cứu mà còn góp phần giáo dục lý tưởng, đạo đức và ý thức công dân cho thế hệ trẻ.
Chương trình còn nhận được sự đồng hành của Cục Xuất bản, In và Phát hành thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Nhà xuất bản Công an nhân dân; Nhà xuất bản Thanh Hóa; Trường Khoa học và giáo dục thuộc ĐHSP Hà Nội; Viện Dòng lịch sử; Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Công nghệ BKT; Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Giáo dục Miền Trung; Công ty TNHH Văn hóa Hương Trang cùng nhiều doanh nghiệp và nhà hảo tâm trên cả nước.
Đặc biệt, nhóm khởi xướng gồm 12 thành viên là các nhà khoa học, nhà giáo, sĩ quan lực lượng vũ trang và doanh nhân đã trực tiếp đóng góp tiền để mua sách bổ sung cho chương trình. Đó là những nghĩa cử đẹp, thể hiện trách nhiệm xã hội và tinh thần hướng về quê hương bằng những hành động cụ thể.
Kết quả vượt mong đợi sau hai tuần vận động
Điều đáng ghi nhận là chỉ trong khoảng hai tuần triển khai, chương trình đã đạt được những kết quả rất ấn tượng. Tổng số sách và tài liệu huy động được đạt hơn 5.300 cuốn với khoảng 600 đầu sách thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như giáo dục, khoa học, lịch sử, văn hóa, pháp luật, kỹ năng sống, văn học, công nghệ, ngoại ngữ và sách thiếu nhi.
Bên cạnh đó, năm trường học trên địa bàn xã còn được trao tặng năm phần mềm thư viện số với tổng giá trị khoảng 300 triệu đồng. Nguồn sách được phân bổ cho Nhà văn hóa xã, Công an xã Vạn Lộc và năm trường học trên địa bàn. Các đầu sách không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh mà còn phục vụ nhu cầu nghiên cứu của giáo viên, cán bộ cơ sở và người dân. Đây là một kết quả vượt xa kỳ vọng ban đầu và là minh chứng cho sức mạnh của tinh thần đoàn kết cộng đồng.
Ý nghĩa đối với phát triển nguồn nhân lực trong thời đại chuyển đổi số
Giá trị lớn nhất của chương trình không nằm ở số lượng sách được trao tặng mà nằm ở những tác động lâu dài đối với sự phát triển con người. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số, khả năng tự học trở thành năng lực cốt lõi của mỗi công dân. Những công việc đơn giản có thể được thay thế bởi máy móc và trí tuệ nhân tạo, nhưng năng lực tư duy, sáng tạo, phản biện và học tập suốt đời vẫn là lợi thế riêng của con người.
Sách chính là công cụ quan trọng giúp hình thành những năng lực đó. Một học sinh có thói quen đọc sách sẽ có khả năng tư duy độc lập tốt hơn. Một giáo viên thường xuyên đọc sách sẽ có điều kiện đổi mới phương pháp giảng dạy. Một cán bộ cơ sở ham đọc sách sẽ nâng cao năng lực quản lý và phục vụ nhân dân.
Nói cách khác, xây dựng văn hóa đọc chính là đầu tư cho nguồn nhân lực. Đối với những địa phương nông thôn ven biển như Vạn Lộc, việc xây dựng tủ sách cộng đồng và thư viện số còn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức giữa nông thôn và thành thị, tạo điều kiện để mọi người dân đều có cơ hội học tập và phát triển.
Lan tỏa một mô hình đẹp từ cơ sở
Từ câu chuyện của Vạn Lộc có thể thấy rằng, phát triển văn hóa đọc không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn hay những khoản đầu tư khổng lồ. Điều quan trọng nhất là có những con người tâm huyết, biết khơi dậy tinh thần trách nhiệm xã hội và kết nối các nguồn lực vì mục tiêu chung.
Hơn 5.300 cuốn sách hôm nay không chỉ là những ấn phẩm được đặt trên giá sách. Đó là hơn 5.300 cơ hội tiếp cận tri thức; hơn 5.300 nhịp cầu kết nối con người với thế giới tri thức; hơn 5.300 hạt giống đang được gieo xuống mảnh đất quê hương.
Những hạt giống ấy sẽ tiếp tục nảy mầm thành những ước mơ, những khát vọng học tập và cống hiến của thế hệ trẻ.
Đó cũng chính là giá trị bền vững nhất mà chương trình mang lại. Và đó cũng là minh chứng sinh động cho thấy: khi chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước gặp được sự đồng lòng của nhân dân, khi tình yêu quê hương gặp khát vọng nâng cao dân trí, thì những việc làm tưởng như nhỏ bé hoàn toàn có thể tạo nên những giá trị lớn lao cho cộng đồng, cho sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực và cho tương lai của đất nước./.
