Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 đặt ra yêu cầu tăng cường phòng, chống gian lận trong thi cử, kiểm tra và đánh giá ở các cấp học, trình độ đào tạo. Trọng tâm là chuyển từ việc chủ yếu phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động nhận diện rủi ro, phòng ngừa từ sớm, đồng thời xử lý nghiêm những hành vi làm sai lệch kết quả giáo dục.
Thực tế cho thấy, nếu việc kiểm tra, đánh giá không phản ánh đúng chất lượng dạy và học, kết quả có thể làm sai lệch việc công nhận năng lực người học, ảnh hưởng đến công bằng trong giáo dục và chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là siết chặt kỷ luật thi cử mà còn phải điều chỉnh cách quản lý, đánh giá thành tích trong toàn hệ thống.
Không gây áp lực thành tích bằng điểm số
Một nội dung đáng chú ý là việc rà soát, đổi mới cách giao chỉ tiêu xếp loại và sử dụng kết quả thi, kiểm tra để đánh giá thi đua, khen thưởng tại các cơ sở giáo dục. Các trường không được lấy riêng tỷ lệ học sinh, sinh viên khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân.
Việc đánh giá thi đua cần tránh tạo sức ép thành tích đối với nhà trường, cán bộ quản lý và giáo viên. Nghiêm cấm chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, tăng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập hoặc che giấu vi phạm.
Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào chất lượng thực chất thay vì các chỉ số thành tích đơn lẻ. Kết quả đánh giá cần gắn với năng lực người học, quá trình dạy học và những minh chứng cụ thể, qua đó góp phần nâng cao độ tin cậy của văn bằng, chứng chỉ và kết quả đào tạo.
Siết kiểm soát gian lận, kể cả hành vi sử dụng AI trái quy định
Các hành vi cần được phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm gồm học thay, thi hộ, đạo văn, sửa điểm, làm lộ hoặc lọt đề thi, sử dụng công nghệ cao để gian lận. Những trường hợp bao che, tiếp tay hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tác động trái phép đến kết quả học tập, kiểm tra, đánh giá cũng thuộc diện phải xử lý theo quy định.
Việc rà soát quy chế thi và hướng dẫn kiểm tra, đánh giá phải tính đến các phương thức gian lận mới, đặc biệt là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị công nghệ cao. Các quy định cần làm rõ hành vi bị nghiêm cấm, quy trình kiểm soát, thẩm quyền xử lý và trách nhiệm giải trình của tổ chức, cá nhân liên quan.
Đối với các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và phổ thông, người đứng đầu chịu trách nhiệm về việc bảo đảm liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học, kiểm tra và đánh giá. Quy định nội bộ cần xác định rõ cách phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi sao chép, thuê người làm bài, học thay, thi hộ, gian lận nghiên cứu và sử dụng AI trái quy định.
Song song với việc hoàn thiện quy chế, các cơ sở giáo dục phải tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp, văn hóa liêm chính và trách nhiệm của người học, nhà giáo, cán bộ quản lý. Việc đánh giá cũng cần coi trọng quá trình học tập và sản phẩm thực tế, hạn chế những hình thức có nguy cơ bị lợi dụng để gian lận.
Tăng cường biện pháp kỹ thuật, từng bước tổ chức thi trên máy tính
Chỉ thị yêu cầu xây dựng lộ trình triển khai kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện, bảo đảm công bằng và hiệu quả. Các cơ sở giáo dục phổ thông được hướng dẫn xây dựng, khai thác ngân hàng câu hỏi phục vụ kiểm tra thường xuyên, định kỳ, bảo đảm bám sát yêu cầu của chương trình và có khả năng đánh giá, phân hóa đúng năng lực người học.
Cùng với đó, chất lượng đề thi và công tác bảo mật phải được tăng cường kiểm soát. Camera giám sát, thiết bị rà soát kim loại và các giải pháp kỹ thuật phù hợp sẽ được nghiên cứu áp dụng tại những khu vực, khâu có nguy cơ cao, trước hết đối với kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia và kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Việc đầu tư thiết bị cần căn cứ nhu cầu và điều kiện thực tế, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, tránh dàn trải, lãng phí. Hệ thống dữ liệu phục vụ phân tích, đối sánh kết quả học tập và thi cũng cần được hoàn thiện để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường, cảnh báo nguy cơ gian lận.
Các cơ quan chức năng được giao phối hợp nghiên cứu giải pháp công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin và xử lý các hành vi sử dụng thiết bị, phần mềm hoặc dịch vụ trên không gian mạng để gian lận. Cơ chế tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, tố giác cũng phải được thiết lập và vận hành theo đúng thẩm quyền.
Nhiều nhiệm vụ phải hoàn thành trong năm 2026
Chỉ thị đặt ra các mốc thời hạn cụ thể để triển khai những nhiệm vụ trọng tâm:
Trước ngày 30/11/2026: Rà soát, đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại và sử dụng kết quả thi, kiểm tra, đánh giá trong công tác thi đua, khen thưởng, tránh tạo áp lực thành tích.
Trước ngày 15/12/2026: Hoàn thành rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định, quy chế thi và hướng dẫn kiểm tra, đánh giá nhằm nhận diện, phòng ngừa các phương thức gian lận mới, trong đó có gian lận bằng AI và công nghệ cao.
Trước ngày 31/12/2026: Hoàn thành việc rà soát, hướng dẫn sử dụng camera, thiết bị rà soát kim loại và giải pháp kỹ thuật tại các khâu có nguy cơ cao; đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng đề thi, kiểm tra, đánh giá và bảo mật.
Trách nhiệm thực hiện được phân công theo chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan. Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và tổng hợp kết quả; Bộ Công an phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn, phát hiện và xử lý hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật; Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật phục vụ phòng ngừa, phát hiện gian lận.
Ở địa phương, chính quyền và các cơ sở giáo dục có trách nhiệm tăng cường kiểm tra, giám sát, phổ biến quy định và chủ động phát hiện hành vi tổ chức, môi giới hoặc cung cấp dịch vụ gian lận.
Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ này hướng tới xây dựng môi trường giáo dục trung thực, minh bạch, trong đó kết quả học tập và thi cử phản ánh đúng năng lực người học. Đây cũng là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin xã hội, bảo đảm công bằng trong giáo dục và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
