Biến đổi khí hậu không còn là một cảnh báo xa xôi hay viễn cảnh khoa học trong tương lai. Đó là thực tại đang diễn ra từng ngày, từng giờ, với tốc độ và quy mô ngày càng gia tăng. Từ những siêu bão tàn phá bờ biển, các đợt nắng nóng kéo dài gây chết người, hạn hán nghiêm trọng, đến nước biển dâng cao và băng tan ở hai cực… tất cả đang là minh chứng rõ ràng cho thấy hệ thống khí hậu toàn cầu đang mất cân bằng nghiêm trọng và đứng bên bờ vực khủng hoảng.
Năm 2024 - Cột mốc 1,5°C: “Điểm không thể quay lại”
Theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S) thuộc Liên minh châu Âu công bố ngày 9/1/2025, năm 2024 là năm đầu tiên nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Đây được coi là một cột mốc quan trọng, đây là “lời cảnh tỉnh khẩn cấp” để các quốc gia hành động ngay lập tức.
Cụ thể, nhiệt độ trung bình năm 2024 cao hơn 1,°C so với giai đoạn 1850 – 1900, thời kỳ trước khi con người đốt nhiên liệu hóa thạch quy mô lớn. C3S cho biết, mỗi tháng trong năm 2024 đều nằm trong top nóng nhất hoặc nóng thứ nhì kể từ khi có số liệu. Đây cũng là năm nóng nhất trong lịch sử, tiếp nối chuỗi 10 năm nóng nhất từng được ghi nhận.
Nồng độ CO₂ trong khí quyển đã đạt mức kỷ lục 422 phần triệu (ppm), làm gia tăng hiệu ứng nhà kính. Dự báo năm 2025 tiếp tục là một trong những năm nóng nhất, dù có thể không vượt qua 2024, do tác động của hiện tượng El Niño.
Tác động khốc liệt và đa chiều
Biến đổi khí hậu đang gây ra thảm họa khắp nơi: Cháy rừng tại Mỹ và Venezuela, lũ lụt ở Nepal và Tây Ban Nha, sóng nhiệt ở Mexico và Saudi Arabia khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Báo cáo của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) công bố ngày 7/8/2025 cảnh báo: Tình trạng nắng nóng cực đoan đang phá vỡ nhiều kỷ lục toàn cầu, khiến khoảng 489.000 người tử vong hàng năm trong giai đoạn 2000 - 2019, trong đó 45% ở châu Á.
Đồng thời, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cũng nhấn mạnh, hiệu ứng “đảo nhiệt đô thị” đang làm gia tăng rủi ro cho các thành phố, trong khi cháy rừng, ô nhiễm không khí và thiếu nước sạch tiếp tục làm trầm trọng thêm khủng hoảng.
Việt Nam trước cam kết Net Zero 2050 - Hành động ngay hôm nay vì tương lai xanh
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang triển khai các chiến lược toàn diện nhằm thích ứng và giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó. Tại Hội nghị lần thứ 26 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26) năm 2021, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thay mặt Việt Nam đưa ra cam kết đầy tham vọng: Đưa mức phát thải ròng về 0 vào năm 2050 (Net Zero 2050). Cam kết này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ và bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển của đất nước.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, thách thức đặt ra vẫn rất lớn. Việt Nam cần chuyển đổi toàn diện trong các lĩnh vực phát thải cao như năng lượng, giao thông, công nghiệp, nông nghiệp và tiêu dùng. Đây không chỉ là trách nhiệm của Chính phủ mà còn đòi hỏi sự chung tay của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và từng người dân.
Để thực hiện cam kết này, Việt Nam cần thúc đẩy đồng bộ nhiều giải pháp:
1. Tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo thay cho nhiên liệu hóa thạch bằng cách đẩy mạnh phát triển điện gió, điện mặt trời, thủy điện nhỏ, điện sinh khối, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp và hộ gia đình lắp đặt hệ thống năng lượng sạch. Cùng với đó, cần cải thiện hạ tầng truyền tải điện và cơ chế giá để năng lượng tái tạo thực sự cạnh tranh, thay thế được than, dầu.
2. Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm lãng phí và tái chế chất thải: Không chỉ tại các khu công nghiệp, mà cả khu dân cư, siêu thị, chợ, trường học đều phải có hệ thống phân loại, tái chế và thu hồi chất thải. Doanh nghiệp cần đổi mới công nghệ, sử dụng nguyên liệu tái chế, thiết kế bao bì thân thiện môi trường, hướng tới sản xuất tiêu dùng xanh.
3. Chuyển đổi mô hình sản xuất và tiêu dùng theo hướng xanh và bền vững: Khuyến khích sản xuất nông nghiệp hữu cơ, giảm sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu hóa học, tăng diện tích rừng và bảo vệ đa dạng sinh học. Trong lĩnh vực công nghiệp, thúc đẩy các ngành ít phát thải, ứng dụng công nghệ sạch và tiết kiệm năng lượng. Trong lĩnh vực xây dựng, không chỉ dừng ở việc sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, Việt Nam cần đẩy mạnh nghiên cứu và sáng tạo ra các thế hệ vật liệu xây dựng xanh mới: gạch từ chất thải công nghiệp, bê tông nhẹ tái chế, sơn không phát thải VOC, vật liệu cách nhiệt từ sợi tự nhiên… Song song với đó là khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hợp tác để ươm mầm ý tưởng, tài trợ đề tài khoa học, xây dựng phòng thí nghiệm thực nghiệm. Sinh viên ngành kiến trúc, xây dựng, môi trường cần được khuyến khích tham gia các cuộc thi “công trình xanh”, “vật liệu bền vững” để hình thành tư duy thiết kế và vật liệu mới ngay từ trên ghế nhà trường.
4. Phát triển giao thông xanh: Khuyến khích phương tiện giao thông công cộng, chuyển đổi dần sang xe điện, xe hybrid, phát triển hạ tầng sạc điện, đồng thời hạn chế phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch ở đô thị lớn.
5. Nâng cao nhận thức, giáo dục cộng đồng về biến đổi khí hậu và lối sống thân thiện môi trường: Mỗi người dân có thể đóng góp bằng những hành động nhỏ nhưng ý nghĩa như tiết kiệm điện, tiết kiệm nước, giảm tiêu thụ nhựa dùng một lần, trồng và chăm sóc cây xanh tại gia đình, cơ quan, trường học.
Biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện của riêng ai. Đó là cuộc chiến chung của toàn nhân loại và Việt Nam cần trở thành một phần tích cực, tiên phong trong nỗ lực này. Mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, mỗi tổ chức đều có thể góp phần bằng những hành động thiết thực, từ thay đổi thói quen tiêu dùng đến đầu tư công nghệ mới, từ cải thiện hạ tầng giao thông đến trồng thêm những hàng cây xanh.
Hành động hôm nay chính là bảo vệ tương lai của chúng ta ngày mai. Mỗi đóng góp dù nhỏ cũng là viên gạch xây nên mục tiêu Net Zero 2050, một Việt Nam phát triển bền vững, xanh và thịnh vượng./.
