Khởi đầu của một hành trình tri thức
Hơn tám mươi tuổi đời, gần nửa thế kỷ gắn bó với sự nghiệp “trồng người”, ông vẫn minh mẫn, tận tụy và say mê sáng tạo.
Từ vùng quê Tiên Bồng, Yên Thành, Nghệ An, mảnh đất của truyền thống hiếu học, người Thầy ấy đã trở thành một trong những nhà giáo tiên phong đưa công nghệ vào giáo dục, mở đường cho chuyển đổi số đại học Việt Nam.
Và trong hành trình ấy, có dấu ấn sâu đậm của người Thầy lớn - GS Trần Phương, người đã góp phần định hướng và khơi nguồn cho những bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của ông.
Sinh ra trong gia đình nông dân nghèo nhưng giàu truyền thống học tập, năm 1970, Hoàng Xuân Thảo đỗ thủ khoa toàn quốc kỳ thi tuyển sinh du học, được Bộ trưởng Tạ Quang Bửu trực tiếp cử sang học ngành Máy tính Điện tử tại Đại học Kỹ thuật Dresden (TU Dresden) – Cộng hòa Dân chủ Đức.
Bằng nghị lực phi thường, ông tốt nghiệp xuất sắc, bảo vệ luận án Tiến sĩ loại Sehr gut, trở thành một trong những tiến sĩ Công nghệ Thông tin đầu tiên của Việt Nam. Trở về nước, thầy Thảo công tác tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, nơi ông mở bộ môn Máy tính Điện tử – nền móng cho Tin học sư phạm cả nước.
Chính ông là người đề xuất mua chiếc máy tính điện tử đầu tiên cho hệ thống sư phạm, đồng thời vận hành hệ thống mạng giáo dục do Pháp tài trợ, đánh dấu bước khởi đầu của kỷ nguyên tin học trong giảng dạy đại học Việt Nam.
Cuộc gặp định mệnh với GS Trần Phương – bước ngoặt cuộc đời
Một buổi chiều năm 1995, qua GS Phạm Minh Hạc và GS Dương Minh Thi, thầy Thảo được giới thiệu gặp GS Trần Phương, khi ấy là Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam.
Cuộc gặp chỉ vỏn vẹn 20 phút, nhưng câu nói giản dị “Anh làm dự án đi, tôi ký” của GS Trần Phương đã mở ra một lối rẽ lớn trong đời ông. Từ đó, Trung tâm Phần mềm INTECEN được thành lập – khởi đầu cho hành trình ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục, và sau này trở thành nền tảng cho sự ra đời của Trường Đại học Kinh doanh & Công nghệ Hà Nội (HUBT).
Giữa thời đại công nghiệp 4.0, khi trí tuệ nhân tạo đang thay đổi diện mạo thế giới, ít ai biết rằng hơn hai thập kỷ trước, trong những căn phòng nhỏ của Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, một cuộc “chuyển đổi số giáo dục” đã được khởi xướng bởi GS.TS Hoàng Xuân Thảo.
Từ năm 1997, khi hình thức thi trắc nghiệm còn xa lạ, ông mạnh dạn thiết kế phần mềm thi trắc nghiệm trên máy tính đầu tiên của Việt Nam. Trong điều kiện còn thiếu thốn thiết bị, thầy và đồng nghiệp đã sáng tạo nên “công nghệ khóa bàn phím” – chỉ giữ lại bốn phím A, B, C, D để nhập đáp án, thay thế cho máy quét trị giá hàng chục nghìn đô-la.
Khi GS Trần Phương xem mô hình, ông chỉ nói một câu ngắn gọn: “Làm theo cách này!” Câu nói ấy trở thành dấu mốc lịch sử, khởi đầu cho hệ thống thi trắc nghiệm điện tử toàn trường.
Đến nay, hệ thống đã ghi nhận gần 6 triệu bài thi, giúp nhà trường tiết kiệm hơn 41 tỷ đồng, nhưng điều quý giá nhất là đặt nền móng cho một môi trường thi cử minh bạch, hiện đại và nhân văn.
“Thi trắc nghiệm trên máy – chuyển đổi số thi cử từ sớm. Tôi chỉ nối tiếp ước mơ của thầy Trần Phương – mang công nghệ phục vụ giáo dục”, GS.TS Hoàng Xuân Thảo chia sẻ. Phần mềm thi trắc nghiệm không chỉ là sản phẩm kỹ thuật, mà là biểu tượng của tinh thần cải cách – sáng tạo – dấn thân của người thầy Việt Nam trong thời đại số.
Tầm nhìn mở – bước đi chiến lược trong kỷ nguyên AI
Ngày 08/05, Khoa Công nghệ Thông tin - GS.TS Hoàng Xuân Thảo sáng lập và cố vấn chuyên môn, tổ chức Hội thảo khoa học “Đào tạo và ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo trong Trường Đại học Kinh doanh & Công nghệ Hà Nội.”
Hội thảo khẳng định: AI là động lực phát triển mới của giáo dục đại học, với 3 định hướng chiến lược:
- Tích hợp AI vào chương trình đào tạo, đưa trí tuệ nhân tạo vào từng học phần;
- Phát triển các học phần chuyên sâu, thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn,
- Kết nối doanh nghiệp – giảng đường – sinh viên, giúp người học tiếp cận công nghệ hiện đại ngay từ ghế nhà trường.
Đây là minh chứng sống động cho tầm nhìn dài hạn của GS Hoàng Xuân Thảo – người đã đặt viên gạch đầu tiên cho chuyển đổi số giáo dục hơn hai mươi năm trước, và hôm nay vẫn đang dẫn dắt thế hệ trẻ bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Tri ân người Thầy xứ Nghệ – Di sản của một đời tận hiến
Không chỉ cống hiến cho giáo dục, GS.TS Hoàng Xuân Thảo còn là người luôn hướng về cội nguồn và sẻ chia cùng cộng đồng.
Ông cùng nhân dân quê hương phục dựng đình Tây Tiên Bồng, nơi thờ Tiến sĩ Hoàng Xuân Thì (Triều Lê, 1680) – tổ tiên dòng họ Hoàng Xuân; sáng lập Quỹ Khuyến học Hoàng Xuân, hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó; và thành lập Khu Công nghệ Hoàng Xuân – mô hình ứng dụng khoa học nông nghiệp hợp tác cùng Học viện Nông nghiệp Việt Nam, trồng hơn 60 giống cây ăn quả giúp nông dân phát triển kinh tế.
Câu thơ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du mà Giáo sư tâm niệm cả đời:
“Thiện căn ở tại lòng ta,
Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ Tài.”
Với Giáo sư, giáo dục là hành trình gieo tri thức và nuôi dưỡng nhân cách, một hành trình không có điểm dừng.
Dù đã ở tuổi 80, ông vẫn miệt mài nghiên cứu, vẫn khát vọng truyền cảm hứng và vẫn dõi theo từng bước trưởng thành của học trò.
Di sản của GS.TS Hoàng Xuân Thảo không chỉ là những công trình, phần mềm hay bài giảng, mà là tinh thần đổi mới, lòng nhân hậu và đức hi sinh của người thầy Việt Nam giữa thời đại số.
Một số hình ảnh:
