Trải dài từ miền núi phía Bắc đến Tây Nguyên, từ duyên hải miền Trung đến Nam Bộ và Tây Nam Bộ, mỗi tác phẩm văn học, mỗi làn điệu dân ca, mỗi hình thức nghệ thuật truyền thống đều phản ánh sinh động đời sống, tâm hồn, khát vọng của đồng bào các dân tộc thiểu số. Bước sang năm 2026, Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam xác định rõ phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm, nhằm tiếp tục phát huy vai trò “giữ lửa” văn hóa, đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Văn học nghệ thuật dân tộc thiểu số trước yêu cầu của thực tiễn
Tiến sĩ Lò Giàng Páo, Uỷ viên Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Uỷ viên Thường vụ Hội Văn hoá nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam chia sẻ: Thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội những năm gần đây cho thấy, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang có những chuyển biến tích cực. Hạ tầng được đầu tư, đời sống vật chất từng bước nâng lên, nhiều chính sách lớn của Đảng và Nhà nước đã và đang đi vào cuộc sống. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là những thách thức không nhỏ đối với việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
Trong bối cảnh hội nhập, sự tác động mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội và các trào lưu văn hóa ngoại lai khiến không ít giá trị văn hóa dân tộc đứng trước nguy cơ bị mai một. Ngôn ngữ, chữ viết, các loại hình nghệ thuật truyền thống của nhiều dân tộc thiểu số đang dần vắng bóng trong đời sống thường nhật, đặc biệt là trong lớp trẻ.
Chính trong bối cảnh đó, vai trò của văn học nghệ thuật và của đội ngũ văn nghệ sĩ dân tộc thiểu số càng trở nên quan trọng. Những tác phẩm văn học, nghệ thuật chân thực, giàu bản sắc không chỉ phản ánh đời sống, mà còn góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, giữ gìn ký ức văn hóa và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, vì vậy, xác định, phương hướng hoạt động năm 2026 phải bám sát thực tiễn đời sống vùng đồng bào, lấy bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa làm trọng tâm, đồng thời thích ứng linh hoạt với xu thế mới.
Đặc biệt, cần đổi mới phương thức hoạt động, hướng về cơ sở. Trong đó, một trong những định hướng quan trọng của Hội trong năm 2026 là tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, hướng mạnh về cơ sở, gắn bó chặt chẽ với đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số. Thay vì chỉ tập trung vào các hoạt động mang tính phong trào, Hội chú trọng hơn đến chiều sâu, chất lượng và hiệu quả thực chất.
Theo đó, các hoạt động sáng tác, đi thực tế, trại sáng tác sẽ được tổ chức gắn với những vùng đất cụ thể, những vấn đề cụ thể của đời sống đồng bào: từ xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, bảo vệ môi trường, giữ gìn rừng đầu nguồn, đến những câu chuyện đời thường về lao động sản xuất, phong tục, tập quán, tín ngưỡng. Đây cũng là cách để văn nghệ sĩ “sống cùng” đời sống của nhân dân, từ đó cho ra đời những tác phẩm có hơi thở cuộc sống, gần gũi và dễ lan tỏa.
Bên cạnh đó, Hội tiếp tục quan tâm củng cố tổ chức, nâng cao vai trò của các chi hội, hội viên tại địa phương. Việc phát huy tính chủ động, sáng tạo của văn nghệ sĩ ở cơ sở được xem là yếu tố then chốt để văn học nghệ thuật dân tộc thiểu số không bị “xa rời” đời sống, Tiến sĩ Lò Giàng Páo chia sẻ thêm.
Lấy sáng tác làm trung tâm, lấy con người làm điểm tựa
Phương hướng nhiệm vụ năm 2026 của Hội xác định rõ: sáng tác vẫn là nhiệm vụ trung tâm, xuyên suốt. Hội khuyến khích hội viên tiếp tục khai thác thế mạnh vốn có là tri thức địa phương, ký ức văn hóa dân tộc, những câu chuyện đời sống mang đậm dấu ấn vùng miền.
Đáng chú ý, Hội đặc biệt quan tâm đến việc sáng tác bằng tiếng nói, chữ viết của các dân tộc thiểu số. Đây không chỉ là vấn đề chuyên môn, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong việc bảo tồn ngôn ngữ - “linh hồn” của văn hóa dân tộc. Những tác phẩm được sáng tác bằng tiếng mẹ đẻ, dù là thơ, truyện ngắn hay dân ca, đều góp phần giữ gìn và truyền lại cho thế hệ sau vốn quý của cha ông.
Cùng với đó, Hội khuyến khích các hình thức thể hiện mới, sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Nhiều văn nghệ sĩ dân tộc thiểu số đã mạnh dạn đưa chất liệu văn hóa truyền thống vào các loại hình nghệ thuật đương đại, từ văn xuôi, thơ ca đến âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh. Đây được xem là hướng đi phù hợp, giúp văn học nghệ thuật dân tộc thiểu số tiếp cận gần hơn với công chúng, nhất là giới trẻ.
Chăm lo đội ngũ văn nghệ sĩ trẻ người dân tộc thiểu số
Một điểm nhấn quan trọng trong phương hướng nhiệm vụ năm 2026 là công tác phát hiện, bồi dưỡng và đào tạo đội ngũ văn nghệ sĩ trẻ người dân tộc thiểu số. Thực tế cho thấy, nhiều địa phương vẫn còn thiếu lực lượng kế cận, trong khi không ít tài năng trẻ chưa có điều kiện tiếp cận môi trường sáng tác chuyên nghiệp.
Hội dự kiến tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng, các trường đào tạo văn hóa nghệ thuật để tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng sáng tác, lý luận phê bình. Thông qua các chương trình này, các cây bút trẻ không chỉ được trang bị kiến thức chuyên môn, mà còn được truyền cảm hứng, hun đúc trách nhiệm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mình.
Song song với đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, Hội cũng chú trọng bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp cho hội viên, giúp văn nghệ sĩ dân tộc thiểu số vững vàng trước những tác động đa chiều của đời sống xã hội hiện đại.
Đưa văn học nghệ thuật dân tộc thiểu số đến gần hơn với công chúng
Trao đổi với báo chí, Tiến sĩ Phú Văn Hẳn, Uỷ viên Thường vụ Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, Uỷ viên Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Trong thời đại công nghệ số, việc quảng bá tác phẩm không thể chỉ dừng lại ở sách in hay các ấn phẩm truyền thống. Nhận thức rõ điều đó, Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam xác định, năm 2026 sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong hoạt động giới thiệu, quảng bá tác phẩm.
Việc số hóa các tác phẩm tiêu biểu, xây dựng các kênh truyền thông trực tuyến, phối hợp với báo chí, trong đó có các cơ quan báo chí quan tâm đến nông thôn, nông dân, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi sẽ giúp văn học nghệ thuật dân tộc thiểu số đến gần hơn với bạn đọc, khán giả cả nước. Qua đó, những giá trị văn hóa đặc sắc không chỉ “ở lại” trong cộng đồng địa phương, mà còn lan tỏa rộng rãi trong xã hội.
Giữ gìn văn hóa, đồng hành cùng phát triển
Triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam đứng trước yêu cầu vừa giữ gìn hồn cốt văn hóa truyền thống, vừa đồng hành cùng sự phát triển hiện đại của đất nước. Đây là nhiệm vụ không dễ, đòi hỏi sự tâm huyết, sáng tạo và trách nhiệm của mỗi văn nghệ sĩ.
Với định hướng đúng đắn, sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự chung tay của toàn xã hội, văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số sẽ tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của mình. Những tác phẩm giàu bản sắc, thấm đẫm hơi thở cuộc sống sẽ không chỉ là tiếng nói của cộng đồng các dân tộc thiểu số, mà còn là tài sản tinh thần quý báu của nền văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và phát triển./.
