Yêu cầu trên được Chính phủ đặt ra trong Nghị quyết số 262/NQ-CP về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8/2026, ban hành ngày 5/9. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ đáng chú ý của ngành Giáo dục trong những tháng đầu năm học 2026-2027.
Theo định hướng của Chính phủ, việc đổi mới không chỉ đặt ra đối với một kỳ thi hay một cấp học cụ thể mà cần được nghiên cứu trong tổng thể từ kiểm tra, đánh giá đến thi cử và tuyển sinh. Mục tiêu được nhấn mạnh là hướng tới sự thực chất, gọn nhẹ và thuận tiện hơn, đồng thời giảm những chi phí không cần thiết cho xã hội.
Với học sinh và phụ huynh, đây là vấn đề nhận được sự quan tâm lớn bởi mỗi mùa thi không chỉ là câu chuyện của nhà trường. Áp lực học tập, ôn luyện, đi lại, đăng ký dự thi và những khoản chi phí liên quan lâu nay vẫn là gánh nặng đối với không ít gia đình. Vì vậy, yêu cầu đổi mới theo hướng giảm chi phí xã hội cũng đặt ra kỳ vọng về một cách tổ chức thi cử hợp lý hơn, nhưng vẫn phải bảo đảm yêu cầu đánh giá đúng năng lực của người học.
Trước đó, trong chỉ đạo về nhiệm vụ năm học 2026-2027, Thủ tướng cũng yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng thực chất, hiệu quả; giảm áp lực thi cử, tăng cường phòng, chống gian lận. Các địa phương được yêu cầu rà soát, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, thi cử và tuyển sinh đầu cấp, đồng thời giảm những kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và phụ huynh.
Đổi mới thi phải bắt đầu từ cách đánh giá người học
Yêu cầu xây dựng phương án tổng thể lần này cho thấy việc đổi mới thi, kiểm tra và tuyển sinh cần được nhìn trong mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Nếu kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập chưa phản ánh đúng năng lực thực chất của học sinh thì áp lực vẫn có thể dồn vào các kỳ thi. Ngược lại, khi việc đánh giá được thực hiện thường xuyên, khách quan và phản ánh đúng quá trình học tập, vai trò của các kỳ thi cũng có thể được tổ chức theo hướng phù hợp hơn.
Vấn đề quan trọng là đổi mới không chỉ nhằm giảm số lượng kỳ thi hay thay đổi hình thức tổ chức. Điều người học và xã hội quan tâm hơn là việc đánh giá có thực sự công bằng, phản ánh đúng năng lực và tạo cơ hội cho học sinh phát triển theo khả năng của mình hay không.
Chính phủ yêu cầu phương án phải hướng tới sự thực chất. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với toàn bộ quá trình giáo dục: kết quả học tập cần phản ánh đúng những gì học sinh đã học, đã rèn luyện và có thể làm được, thay vì chỉ chạy theo điểm số hoặc thành tích.
Cùng với đổi mới thi cử là đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục
Nghị quyết của Chính phủ cũng giao Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục triển khai nhiều nhiệm vụ liên quan đến chuyển đổi số trong giáo dục. Trong đó có việc hoàn thiện hồ sơ số của người học, bảo đảm liên thông dữ liệu giáo dục với các lĩnh vực liên quan theo lộ trình.
Việc thí điểm học bạ số, văn bằng và chứng chỉ số tích hợp xác thực trên VNeID cũng nằm trong các nhiệm vụ được đặt ra. Cùng với đó là xây dựng lộ trình số hóa, định danh, làm sạch và ký số dữ liệu học bạ, văn bằng, chứng chỉ.
Nếu được triển khai đồng bộ, việc hình thành và khai thác dữ liệu số có thể góp phần thay đổi cách quản lý thông tin học tập của người học, giảm dần các thủ tục giấy tờ không cần thiết. Đây cũng có thể trở thành một trong những nền tảng quan trọng để công tác kiểm tra, đánh giá và tuyển sinh từng bước được tổ chức khoa học, thuận tiện hơn.
Bên cạnh đó, Chính phủ cũng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát các điều kiện để triển khai hiệu quả nhiệm vụ năm học 2026-2027, đặc biệt quan tâm tới vùng sâu, vùng xa và những địa bàn còn khó khăn về đội ngũ giáo viên, trường lớp, trang thiết bị và sách giáo khoa.
Phương án đổi mới thi, kiểm tra và tuyển sinh dự kiến được Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện, báo cáo Thủ tướng trong tháng 9/2026. Nội dung cụ thể của phương án vì thế vẫn đang được chờ đợi. Nhưng từ yêu cầu mà Chính phủ đặt ra, hướng đi đã khá rõ: thi và tuyển sinh cần gọn hơn, thuận tiện hơn, giảm chi phí cho xã hội nhưng quan trọng nhất vẫn phải đánh giá đúng năng lực thực chất của người học.
