Việc hiến mô khi còn sống ở người chưa thành niên tiếp tục là nội dung được điều chỉnh trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Trong phiên bản gửi đại biểu Quốc hội ngày 1/11, Bộ Y tế không còn cho phép trẻ hiến mô tái sinh cho cha mẹ đẻ, thay vào đó chỉ áp dụng với anh, chị, em ruột trong trường hợp không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Đây là thay đổi so với phương án được đưa ra hồi đầu tháng 10. Theo Bộ Y tế, việc thu hẹp đối tượng nhận mô nhằm tránh trường hợp cha mẹ đồng thời giữ vai trò đại diện quyết định việc hiến mô của con và là người được nhận mô.
Để thực hiện việc hiến, người dưới 18 tuổi phải có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ. Nếu một người đã mất, văn bản đồng ý của người còn lại được chấp nhận. Người hiến phải đáp ứng các yêu cầu về sức khỏe, được tư vấn độc lập và chỉ được hiến những loại mô tái sinh nằm trong danh mục cho phép. Dự thảo vẫn giữ nguyên nguyên tắc không cho người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống.
Tách biệt vai trò tư vấn và quyết định hiến mô
Các quy định mới được xây dựng trong bối cảnh nhiều đại biểu Quốc hội và cơ quan thẩm tra cảnh báo nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý của trẻ em khi hiến mô, cũng như khả năng trẻ bị người thân gây áp lực.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị giới hạn người nhận mô là anh, chị, em ruột, tham khảo Công ước Oviedo về việc hiến mô tái sinh. Một số đại biểu kiến nghị chỉ cho phép hiến các loại mô như tủy xương, tế bào gốc; ý kiến khác đề xuất không cho trẻ dưới 18 tuổi hiến mô khi còn sống.
Các ý kiến cũng nhấn mạnh người hiến cần được đánh giá sức khỏe, tâm lý độc lập, không bị ép buộc và có quyền rút lại sự đồng ý trước khi lấy mô. Việc lấy mô chỉ nên thực hiện khi không có phương án điều trị thay thế và nguy cơ đối với người hiến nằm trong giới hạn chấp nhận được.
Tiếp thu các đề xuất, Bộ Y tế bổ sung quy định về tư vấn độc lập cho cả người hiến dưới 18 tuổi và cha mẹ đẻ, bao gồm các nội dung pháp luật, sức khỏe, tâm lý và xã hội.
Cơ sở lấy mô phải thành lập Hội đồng tư vấn với thành phần chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý. Người trong hội đồng không được trực tiếp tham gia lấy hoặc ghép mô trong trường hợp đang xem xét. Bác sĩ quyết định người hiến đủ điều kiện cũng không được đồng thời là người chẩn đoán, chỉ định ghép hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến.
Quy định rõ người đại diện khi hiến mô sau khi chết
Ngoài việc hiến mô khi còn sống, dự thảo cũng điều chỉnh thủ tục hiến mô sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Với người từ đủ 18 tuổi đã đăng ký hiến hoặc có văn bản đồng ý hiến mô sau khi chết, dự thảo yêu cầu bổ sung văn bản đồng ý của người đại diện. Người đại diện phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của văn bản đồng ý của người hiến.
Trường hợp người từ đủ 18 tuổi chưa đăng ký hoặc không có văn bản đồng ý hiến mô, việc hiến phải được người đại diện chấp thuận bằng văn bản. Dự thảo xác định thứ tự người đại diện gồm cha, mẹ đẻ, vợ, chồng, con ruột; anh, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông bà nội, ngoại.
Đối với người dưới 18 tuổi, việc hiến mô sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn cũng cần có văn bản đồng ý của người đại diện. Thứ tự ưu tiên là cha, mẹ đẻ; anh, chị ruột; ông bà nội, ngoại.
Người từ đủ 18 tuổi hiến mô khi còn sống phải đăng ký hiến hoặc có văn bản đồng ý hiến cho cha, mẹ đẻ, vợ, chồng, anh, chị, em ruột hoặc con ruột. Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục cho phép.
Bộ trưởng Y tế được giao quy định danh mục mô được phép hiến khi còn sống, quy trình kiểm tra sức khỏe và cách xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Dự thảo luật dự kiến được Quốc hội thảo luận tại hội trường sáng 2/11, trước khi biểu quyết thông qua ngày 21/11.
