Vai trò của cấp tỉnh và cấp xã trong công tác dân tộc, tôn giáo
Bộ máy ở tỉnh triển khai chủ trương chung, cấp xã là nơi tiếp xúc trực tiếp với người dân, đồng bào dân tộc thiểu số, tín đồ tôn giáo đóng vai trò quyết định để chủ trương ấy đi vào đời sống, mang lại thay đổi thực chất.
Việc kiện toàn bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp (tỉnh và xã), không tổ chức HĐND cấp huyện, là một bước đi mạnh mẽ trong cải cách hành chính. Trong lĩnh vực dân tộc và tôn giáo, những vấn đề vừa nhạy cảm, vừa gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng, việc phân định vai trò giữa cấp tỉnh và xã càng trở nên quan trọng, để đảm bảo chính sách vừa đúng, vừa trúng, vừa thấm đến tận cơ sở.
Theo đó, cấp tỉnh cần chủ động tham mưu, giám sát và tạo hành lang pháp lý. Ở tầm vĩ mô, chính quyền cấp tỉnh giữ vai trò tham mưu xây dựng, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện các chính sách dân tộc, tôn giáo phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Đây là nơi thiết kế các chương trình, kế hoạch lớn như: bố trí dân cư vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, phát triển kinh tế - xã hội vùng sâu, vùng xa, hỗ trợ đồng bào có tín ngưỡng, tôn giáo sinh hoạt đúng pháp luật.
Cấp tỉnh cũng là nơi ban hành các quyết định phân cấp, hướng dẫn chuyên môn và bố trí ngân sách, nhân lực để cấp xã thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, tỉnh có trách nhiệm giám sát, đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, ngăn chặn nguy cơ lợi dụng dân tộc, tôn giáo để gây mất ổn định.
TS. Lò Giàng Páo, Uỷ viên Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Hỗ trợ Kinh tế miền núi Việt Nam cho rằng: “Cấp tỉnh là nơi “giữ nhịp” cho cả hệ thống vận hành trơn tru. Nếu tỉnh không nắm chắc tình hình dân tộc, tôn giáo, không có dự báo kịp thời, thì cấp xã sẽ rất dễ lúng túng hoặc xử lý thiếu đồng bộ. Vì vậy, việc đào tạo đội ngũ cán bộ dân tộc, tôn giáo chuyên trách ở cấp tỉnh đóng vai trò quyết định cho cả bộ máy”.
Cấp xã - chính quyền trong lòng dân
Trong mô hình hai cấp, cấp xã không còn chỉ là nơi “truyền đạt mệnh lệnh” mà trở thành đơn vị trực tiếp thực hiện hầu hết các nhiệm vụ liên quan đến dân tộc, tôn giáo. Từ việc xác nhận người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, tiếp nhận thông báo sinh hoạt tôn giáo, xử lý xung đột văn hóa - tín ngưỡng nhỏ lẻ trong cộng đồng, đến giải quyết các phản ánh về đất đai, sản xuất, hỗ trợ chính sách. Cấp xã là nơi gần dân nhất, hiểu dân nhất, là tuyến đầu của bộ máy công quyền trong tiếp xúc và xây dựng lòng tin với cộng đồng.
Ông Phạm Giang Nam, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã Ba Tơ phân tích: “Nếu cấp tỉnh là nơi xây đường, thì cấp xã là người đi từng ngõ, gõ từng nhà để đưa dân đi đúng hướng. Không ai hiểu người dân tộc thiểu số bằng cán bộ xã, nhất là khi họ cùng sống, cùng ngôn ngữ, cùng phong tục. Tuy nhiên, để họ phát huy vai trò đó, tỉnh phải trao quyền thực sự và hỗ trợ bằng nguồn lực đủ mạnh”.
Sự phối hợp nhịp nhàng: Chìa khoá của hiệu quả
Trong thực tế, nhiều địa phương đã chứng minh rằng sự phối hợp hiệu quả giữa cấp tỉnh và cấp xã chính là yếu tố cốt lõi để chính sách dân tộc, tôn giáo không chỉ “đến tay” mà còn “thấm vào lòng” người dân.
Cấp tỉnh làm tốt công tác quy hoạch, hướng dẫn, cấp xã làm tốt công tác vận động, truyền thông và xử lý tình huống tại chỗ, hai cấp này không thể hoạt động rời rạc.
Đặc biệt, trong bối cảnh một số địa phương vẫn gặp tình trạng “xã né việc vì sợ sai, tỉnh chậm chỉ đạo vì thiếu thông tin”, thì việc tăng cường đào tạo cán bộ, thiết lập cơ chế phản hồi hai chiều, ứng dụng công nghệ để kết nối liên thông… chính là hướng đi cần thiết.
