Sự tồn vong của quốc gia, sự trường tồn và phát triển của đất nước gắn liền với quốc sách “dụng nhân như dụng mộc” - dùng đúng người giữ đúng trọng trách của ông cha ta. Kế thừa và phát huy những tinh tuý trong phương sách dùng người của các thế hệ đi trước, Đảng ta ngay từ khi ra đời đã đặc biệt quan tâm đến công tác cán bộ, coi đây là yếu tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Cán bộ là nhân tố quyết định thành bại
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của công tác cán bộ. Tư tưởng của Người về công tác cán bộ và sử dụng cán bộ là những di sản vô giá.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ bản chất và vai trò nền tảng của cán bộ: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Vì vậy, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”. Người khẳng định mọi đường lối, chủ trương đúng đắn của Đảng chỉ có thể thành công khi được triển khai bởi một đội ngũ cán bộ tốt: “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém”. Người nhấn mạnh rằng: “Đảng lãnh đạo, nghĩa là tất cả các cán bộ, từ Trung ương đến khu, đến tỉnh, đến huyện, đến xã, bất kỳ cấp nào, ngành nào - đều phải là người đầy tớ trung thành của Nhân dân”.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ thể hiện quan điểm xuyên suốt: Người cán bộ phải có đức và tài, có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành với Tổ quốc, tận tụy với Nhân dân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Bởi cán bộ là những người đem đường lối, chính sách của Ðảng, Nhà nước giải thích cho nhân dân hiểu rõ và thi hành; đồng thời nắm bắt tình hình, nguyện vọng của nhân dân báo cáo lại với Ðảng, Nhà nước hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng. Mọi chủ trương, đường lối của Ðảng và Nhà nước đều do cán bộ nghiên cứu rồi đề xuất, đồng thời cũng do cán bộ tổ chức, hướng dẫn nhân dân thực hiện.
Về tầm quan trọng của việc sử dụng, bố trí cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Phải cất nhắc cho đúng, phải dùng cho khéo, phải xem cán bộ xứng đáng với việc gì và phải xem xét uy tín người ấy trước quần chúng ra sao, có gẫn gũi quần chúng, có được tin cậy và mến phục không. Người nhấn mạnh tác dụng của việc bố trí đúng người, đúng việc nếu không đánh giá – sử dụng đúng cán bộ sẽ dẫn đến lãng phí nhân tài là sự lãng phí lớn nhất đối với đất nước: “Nếu người có tài mà dùng không đúng tài của họ, cũng không được việc”, “Nếu cất nhắc không cẩn thận, không khỏi đem người bô lô ba la, chỉ nói mà không biết làm vào những địa vị lãnh đạo. Như thế rất có hại”.
Hơn 95 năm kể từ ngày Đảng ta ra đời, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ vẫn vẹn nguyên giá trị, là đỉnh cao của nghệ thuật dùng người – bí quyết làm nên những thành công của sự nghiệp cách mạng nước nhà. Ngày nay, những tư tưởng đó của Người vẫn là kim chỉ nam cho mọi quyết sách của Đảng trong công tác cán bộ, giúp Đảng ta xây dựng đội ngũ lãnh đạo vững mạnh, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu đã đề ra.
Tư tưởng ấy đã trở thành nền tảng vững chắc, được thể hiện nhất quán qua các kỳ Đại hội, các nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng, như đã được khẳng định trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng: “Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hệ thống chính trị toàn diện, trong sạch, vững mạnh. Đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Tiếp tục đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, 'lợi ích nhóm', những biểu hiện 'tự diễn biến', 'tự chuyển hoá' trong nội bộ. Xây dựng đội ngũ đảng viên và cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, người đứng đầu đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Củng cố lòng tin, sự gắn bó của nhân dân với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa”.
Có cán bộ tốt thì việc gì cũng xong. Có chính sách đúng mà cán bộ thi hành không tốt thì chính sách cũng hỏng – Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Văn kiện quan trọng này không chỉ nhấn mạnh vai trò quyết định của đội ngũ cán bộ mà còn chỉ rõ rằng, trong bối cảnh mới, công tác cán bộ phải hướng tới việc xây dựng một đội ngũ lãnh đạo có phẩm chất đạo đức cách mạng, năng lực thực tiễn và uy tín cao, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, hội nhập quốc tế và phát triển đất nước.
Quyết tâm đổi mới công tác cán bộ ở địa phương
Chủ trương luân chuyển, bố trí lãnh đạo chủ chốt không phải là người địa phương là bước tiến mang tính đột phá, thể hiện quyết tâm đổi mới tư duy lãnh đạo, bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong công tác tổ chức – cán bộ, đồng thời khẳng định sự kiên quyết của Đảng trong việc kiểm soát quyền lực và chống tiêu cực từ gốc. Trong đó, công tác luân chuyển Bí thư tỉnh, thành không phải người địa phương là chủ trương lớn, có tầm chiến lược trong xây dựng đội ngũ cán bộ, được kỳ vọng là giải pháp hữu hiệu để giải quyết triệt để những tồn tại như suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, chủ nghĩa cá nhân, lợi ích nhóm… góp phần quan trọng trong quá trình xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, toàn diện.
Chủ trương này đã được Đảng ta nêu lên từ Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 25/1/2002 của Bộ Chính trị, “Về luân chuyển cán bộ lãnh đạo và quản lý”, trong đó ghi rõ: “thực hiện chủ trương bố trí một số chức danh cán bộ lãnh đạo và quản lý cấp tỉnh, cấp huyện không là người địa phương”.
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị Trung ương 7 khóa XII, “Về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ”, cũng đặt ra yêu cầu đến năm 2025 phải cơ bản bố trí bí thư cấp ủy cấp tỉnh không là người địa phương và hoàn thành ở cấp huyện, đồng thời khuyến khích thực hiện đối với các chức danh khác. Nghị quyết còn nhấn mạnh: “Gắn quy hoạch với đào tạo, bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh và đẩy mạnh thực hiện luân chuyển cán bộ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị để rèn luyện qua thực tiễn ở các lĩnh vực, địa bàn khác nhau”, đồng thời nêu rõ: “Kiểm soát chặt chẽ quyền lực, sàng lọc kỹ càng, thay thế kịp thời; chấm dứt tình trạng chạy chức, chạy quyền”.
Chủ trương này tiếp tục được thể chế hóa trong Quy định số 65-QĐ/TW ngày 28/4/2022 của Bộ Chính trị về luân chuyển cán bộ, xác định rõ mục đích: “Góp phần thúc đẩy thực hiện chủ trương bố trí lãnh đạo chủ chốt cấp tỉnh, cấp huyện không là người địa phương và người đứng đầu không giữ chức vụ quá hai nhiệm kỳ liên tiếp”.
Phát biểu về công tác luân chuyển bí thư tỉnh, thành không phải người địa phương, Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định lộ trình và mục tiêu cụ thể, nhấn mạnh sẽ hoàn thành việc bố trí bí thư cấp ủy không phải là người địa phương trong nhiệm kỳ 2025-2030, sau đó mở rộng ra một số chức danh chủ chốt khác.
Theo Tổng Bí thư, chủ trương này hiện đã cơ bản hoàn thành ở cấp xã, cấp tỉnh, áp dụng đối với các chức danh bí thư, giám đốc công an, chánh án tòa án, viện trưởng viện kiểm sát; thời gian tới sẽ xem xét mở rộng đối với chủ tịch UBND, chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra, chánh thanh tra. Việc thực hiện đồng bộ sẽ bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong lãnh đạo, hạn chế tiêu cực, cục bộ địa phương. Tổng Bí thư cũng thông tin, vừa qua có xử lý kỷ luật một số vụ việc, qua nghiên cứu thấy rằng, người đứng đầu đều là người địa phương.
Chủ tịch nước Lương Cường cũng cho biết, thực hiện chủ trương về công tác nhân sự Đại hội XIII của Đảng và trong chỉ thị 45 của Bộ Chính trị về đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội XIV của Đảng, Bộ Chính trị đã thảo luận và thống nhất cao chủ trương 100% bí thư tỉnh ủy, bí thư thành ủy nhiệm kỳ 2025-2030 đều không phải là người địa phương. Theo Chủ tịch nước, tới đây sẽ có một loạt thay đổi bí thư các tỉnh, thành khác để đến Đại hội XIV của Đảng sẽ đảm bảo tất cả bí thư tỉnh ủy, thành ủy đều không phải là người địa phương.
Phát huy tính đúng đắn, nâng cao hiệu quả của chủ trương
Trong thời gian gần đây, việc điều động, phân công Bí thư tỉnh ủy, thành ủy tại nhiều địa phương như Lào Cai, Phú Thọ, Thái Nguyên, Cần Thơ, Ninh Bình... đã chứng minh tính đúng đắn và hiệu quả của chủ trương. Hầu hết các đồng chí được điều động, phân công đều nhanh chóng bắt nhịp với công việc, nêu cao tinh thần trách nhiệm, gần dân, sâu sát cơ sở và dám đổi mới trong quản lý, điều hành, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị.
Nhiều địa phương đã ghi nhận chuyển biến tích cực sau khi người đứng đầu mới được điều động về công tác. Một số nơi có bước đột phá trong cải cách hành chính, phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư, cải thiện môi trường kinh doanh và tăng cường đối thoại với người dân, doanh nghiệp. Không chỉ mang lại luồng gió mới cho các địa phương mà còn giúp giải quyết các vấn đề tồn đọng một cách khách quan, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Cử tri, nhân dân nhìn chung đánh giá tích cực việc bố trí bí thư không là người địa phương, coi đó là biểu hiện của sự khách quan, minh bạch và là dấu hiệu cho thấy Đảng thực sự quyết tâm đổi mới công tác cán bộ. Tại nhiều tỉnh thành, mô hình này đã giúp thay đổi tư duy lãnh đạo, khắc phục tình trạng khép kín, cục bộ địa phương và phát huy hiệu quả lãnh đạo tập thể. Mặt khác, đây hứa hẹn là một trong những giải pháp căn cơ nhằm “trị tận gốc” các vấn đề tồn tại, nhất là nguy cơ tham nhũng, tiêu cực do cục bộ gây ra, từ đó củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
Tuy vậy, để chủ trương mang tính chiến lược này đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả bền vững, cần phải có những giải pháp đồng bộ và sự đồng lòng từ Trung ương đến cơ sở.
Trước hết, cần phải thống nhất nhận thức và quyết tâm cao. Đảm bảo sự thống nhất từ Ban Chấp hành Trung ương đến cấp ủy các cấp. Đẩy mạnh lãnh đạo, chỉ đạo, quán triệt và tuyên truyền để tạo đồng thuận, tạo xung lực từ công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; lãnh đạo quyết liệt trong bố trí cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý.
Thứ hai, xây dựng kế hoạch tổng thể và lộ trình thực hiện. Thực hiện đồng bộ các nghị quyết về quy hoạch cán bộ, đảm bảo liên thông giữa các cấp. Rà soát đội ngũ, lựa chọn cán bộ có năng lực nổi bật; phối hợp chặt chẽ giữa nơi đi và nơi đến, chuẩn bị điều kiện và công tác tư tưởng cho cán bộ, đảng viên, nhân dân. Nghiên cứu mở rộng bố trí các chức danh khác không phải người địa phương, đặc biệt chủ tịch UBND, chánh án, viện trưởng, cấp trưởng các ngành thanh tra, tài chính, thuế, hải quan để tránh tình trạng “cục bộ địa phương”.
Thứ ba, lựa chọn và bố trí đúng cán bộ. Chọn cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức mẫu mực, năng lực cao, hiểu biết chính sách. Thực hiện dân chủ, công tâm, minh bạch dựa trên hiệu quả công việc. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ lưỡng cán bộ trước khi bố trí, luân chuyển; hướng tới sự phù hợp với đặc thù địa phương (vị trí địa lý, văn hóa, thế mạnh phát triển) mà không bị ràng buộc bởi lợi ích cục bộ, có thể học hỏi, kế thừa kinh nghiệm lịch sử nhằm tránh thiên vị gia đình, họ hàng, bạn bè thân hữu…
Thứ tư, xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ từ trung ương đến cơ sở, siết chặt kiểm soát quyền lực kết hợp với đánh giá định kỳ dựa trên hiệu suất công việc và phản hồi từ nhân dân, đồng nghiệp và cấp dưới. Tăng cường vai trò của Ủy ban Kiểm tra các cấp và thực hiện nghiêm túc Quy định số 205-QĐ/TW về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ, đảm bảo rằng cán bộ luân chuyển không tạo ra hoặc bị lôi kéo vào các nhóm lợi ích mới. Kiên quyết chống hình thức, chạy theo thành tích.
Thứ năm, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý cán bộ, như xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia để theo dõi lịch sử công tác, tránh lặp lại sai lầm và đảm bảo tính khách quan. Như vậy, chủ trương không chỉ góp phần chống tham nhũng, tiêu cực mà còn thúc đẩy phát triển đội ngũ cán bộ nguồn, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Thứ sáu, xây dựng môi trường làm việc cởi mở và hỗ trợ, tạo điều kiện cho cán bộ yên tâm công tác. Quan tâm đầy đủ chế độ, chính sách hỗ trợ về điều kiện làm việc, sinh hoạt và nơi ở cho cán bộ luân chuyển để họ toàn tâm toàn ý cống hiến cho sự nghiệp phát triển của địa phương mới. Cấp ủy địa phương phải phát huy tinh thần đoàn kết, thống nhất cao, tạo môi trường hợp tác, cởi mở, giúp Bí thư mới nhanh chóng tiếp cận, nắm bắt tình hình và phát huy năng lực lãnh đạo.
Thứ bảy, hoàn thiện quy trình quy hoạch cán bộ. Gắn luân chuyển định kỳ với rèn luyện qua thực tiễn công việc. Thúc đẩy minh bạch trong công tác bổ nhiệm, điều động, luân chuyển bằng cách công khai tiêu chí, quy trình lựa chọn, khuyến khích cơ chế phản biện nội bộ nhằm kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm nếu có./.
