Năm học 2026–2027, theo kế hoạch của Sở Giáo dục và Đào tạo, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS. Trong số này, chỉ hơn 81.000 em có cơ hội theo học tại các trường THPT công lập, tương đương khoảng 55,4%. Điều này đồng nghĩa với việc cứ gần 2 học sinh thì sẽ có 1 em không vào được trường công.
Nếu nhìn lại chặng đường 10 năm, có thể thấy bức tranh đã thay đổi đáng kể. Trước đây, cơ hội vào lớp 10 công lập từng ở mức khá cao, thậm chí có năm vượt mốc 70%. Tuy nhiên, hiện nay tỷ lệ này không những giảm mà còn liên tục duy trì ở mức thấp trong vài năm gần đây.
Điểm đáng chú ý là sự sụt giảm này không đến từ việc giảm chỉ tiêu, mà chủ yếu do số lượng học sinh tăng quá nhanh. Hà Nội đang chứng kiến tốc độ gia tăng dân số cơ học mạnh, kéo theo số học sinh ở bậc THCS tăng lên đáng kể qua từng năm. Trong khi đó, việc xây dựng thêm trường công lập, mở rộng quy mô lớp học lại không theo kịp tốc độ này.
Thực tế cho thấy, dù thành phố đã có những nỗ lực bổ sung thêm trường mới hoặc tăng chỉ tiêu tuyển sinh, mức tăng này vẫn chưa đủ để “hạ nhiệt” áp lực. Ngay cả trong trường hợp một số trường mới kịp đi vào hoạt động trong năm nay, tỷ lệ học sinh được vào lớp 10 công lập cũng chỉ có thể nhích nhẹ, nhưng không tạo ra sự thay đổi đáng kể.
Hệ quả là một lượng lớn học sinh buộc phải lựa chọn các hướng đi khác. Ngoài trường tư thục và hệ giáo dục thường xuyên, học nghề đang dần trở thành một phương án được nhắc đến nhiều hơn. Tuy nhiên, tâm lý xã hội vẫn còn nặng về bằng cấp khiến không ít gia đình chưa sẵn sàng cho lựa chọn này.
Ở góc độ khác, áp lực thi cử cũng ngày càng lớn. Khi tỷ lệ cạnh tranh cao, học sinh phải đầu tư nhiều thời gian và công sức hơn cho việc ôn luyện, kéo theo áp lực tâm lý không nhỏ ngay từ bậc THCS.
Từ câu chuyện tuyển sinh lớp 10, có thể thấy rõ một vấn đề rộng hơn là sự mất cân đối giữa nhu cầu học tập và khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục công lập. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ về việc mở rộng trường lớp, mà còn cần thay đổi cách nhìn nhận về phân luồng học sinh, cũng như nâng cao chất lượng của các loại hình đào tạo ngoài công lập.
Trong bối cảnh đó, kỳ thi vào lớp 10 ở Hà Nội không chỉ là một bước chuyển cấp, mà còn là “ngã rẽ” quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến định hướng học tập và nghề nghiệp của hàng chục nghìn học sinh mỗi năm.
