Bên ấm trà nóng bốc khói nghi ngút tại phòng khách Đồn Biên phòng cửa khẩu (BPCK) Lý Vạn, ngoài kia sương lạnh biên thùy đang chùng chình giăng mắc, Đồn trưởng Vũ Văn Giảng trầm ngâm kể cho chúng tôi nghe về hành trình "giải mã" 37 nếp nhà xập xệ. Địa bàn đồn quản lý trải dài hơn 33 cây số đường biên vắt qua những mỏm đá tai mèo sắc lẹm, nay sáp nhập thành xã Lý Quốc. Dù an ninh trật tự luôn vững vàng, bà con người Tày, Nùng một lòng tin theo Đảng, nhưng cái nghèo thì vẫn dai dẳng bám lấy những nếp nhà chênh vênh. Hơn 30% số hộ nơi đây vẫn thuộc diện nghèo và cận nghèo.
Khi chiến dịch "BĐBP Cao Bằng chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát" được phát động, đồn nhận nhiệm vụ hỗ trợ địa phương xoá 37 ngôi nhà tạm. Thoạt nghe chỉ là một con số, nhưng khi trực tiếp cắm bản, những người lính quân hàm xanh mới thấu hiểu đó là 37 "nút thắt" cắc cớ khác nhau. Đồn trưởng Giảng nhớ lại, có gia đình hoàn cảnh vô cùng éo le, bước vào nhà mà gió lùa tứ bề. Điển hình như hộ chỉ có hai ông bà già lọm khọm, sức tàn lực kiệt, lợp lại cái mái lá còn khó chứ đừng mơ cất nổi gian nhà xây. Nghiệt ngã hơn, có nhà neo người, mụn con trai duy nhất lại chìm sâu trong hơi men, say xỉn tối ngày. Khi bộ đội và chính quyền đến vận động tháo dỡ nhà cũ, gã thanh niên chỉ xua tay, lè nhè bất cần đời.
Nhưng "đá tảng" lớn nhất ngáng đường chiến dịch lại nằm ở rào cản tâm linh. Nhiều hộ gia đình rất khao khát có một mái ấm kiên cố để che mưa che nắng, ngặt nỗi khi giở sách ra xem lại vin vào cớ "chưa được tuổi". Bà con vùng cao vốn nặng lòng với phong tục, họ kiên quyết giữ lại nếp nhà xập xệ, thà chịu ướt mưa nơm nớp lo sợ xui xẻo ập đến nếu dám động thổ cất nhà khi tuổi chưa vẹn tròn.
Khó khăn bủa vây tứ phía, tưởng chừng có lúc phong trào phải chững lại. Nhưng với cán bộ, chiến sĩ Đồn BPCK Lý Vạn, việc giúp dân an cư không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà đó còn là mệnh lệnh thiêng liêng từ trái tim. Ban chỉ huy đồn quyết tâm xắn tay áo, chụm đầu bàn bạc với phương châm "tuỳ cơ ứng biến, gỡ khó từng nhà".
Với gã thanh niên say nhiều hơn tỉnh, các anh kiên trì bám nắm. Cứ chiều rảnh rỗi, bộ đội lại ghé nhà, không đao to búa lớn mà rủ rỉ tâm tình như người anh, người chú ruột thịt và còn cả nhờ những người bạn thân vận động. Mưa dầm thấm lâu, chút trách nhiệm tàn dư của người trụ cột được khơi dậy, gã gật đầu đồng ý để bộ đội tháo dỡ nhà cũ.
Còn với rào cản tâm linh "không được tuổi", một nước đi đầy sáng tạo và linh hoạt được Ban chỉ huy áp dụng: Nhờ cậy chính những thầy cúng uy tín trong bản. Đồn trưởng Giảng và các cán bộ dân vận trực tiếp đến "gõ cửa", thuyết phục thầy cúng "nhập vai". Bằng sự kết hợp khéo léo giữa chủ trương của Đảng và uy tín của bậc cao niên, thầy cúng đứng ra làm lễ mượn tuổi, giải hạn, phán quyết ngày lành tháng tốt. Lời bộ đội nói cộng với phán quyết của thầy, cái lý cái tình vẹn cả đôi đường, những cái lắc đầu kiên quyết cuối cùng cũng chuyển thành nụ cười rạng rỡ.
Nút mắc trong tư tưởng được tháo gỡ, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ lập tức bám bản, bám công trình. Đơn vị đã huy động 390 lượt cán bộ, chiến sĩ với 42 buổi lao động cật lực. Những tấm áo xanh đẫm mồ hôi thoăn thoắt tháo dỡ nhà cũ, đào móng, san nền. Vượt qua những con dốc trơn trượt, các anh cõng từng viên gạch, vác từng bao xi măng, tấm lợp. Không chỉ góp sức, Đồn BPCK Lý Vạn còn chắt chiu đồng lương và tích cực huy động các nhà hảo tâm hỗ trợ 5 gia đình đặc biệt khó khăn với số tiền 210 triệu đồng.
Chính nhờ những giọt mồ hôi và tấm lòng kiên trung ấy, niềm vui an cư đã thực sự nảy mầm trên vùng đất khó. Đón chúng tôi trong ngôi nhà cấp 4 khang trang còn thơm mùi vữa mới, vợ chồng anh Hoàng Văn Chiến và chị Ma Thị Ruyên (xóm Bản Bàng, xã Lý Quốc) không giấu nổi sự xúc động. Nhớ lại những ngày tháng cũ, anh Chiến bùi ngùi: “Trước đây, cả nhà sống trong căn nhà sàn ọp ẹp, cuộc sống mưu sinh vất vả, bữa đói bữa no. Khổ nhất là những lúc trời mưa bão, gió hất nước ướt sũng cả sàn, mái nhà thấm dột khắp nơi. Cả gia đình bốn miệng ăn cứ phải nép tít vào một góc khô ráo hiếm hoi, thức trắng đêm chờ trời sáng. Vợ chồng tôi chăn con dê, nuôi con lợn, lam lũ nương rẫy, ao ước mãi một mái nhà kiên cố mà lực bất tòng tâm. May mắn thay, nhờ có Đảng, Nhà nước và đặc biệt là các chú bộ đội Biên phòng hỗ trợ, gia đình tôi mới có được cơ ngơi này. Giờ bớt đi nỗi lo lớn nhất rồi, vợ chồng tôi yên tâm tập trung làm ăn, lo cho tương lai các con. Chỉ biết chúc các cán bộ, chiến sĩ luôn thật nhiều sức khoẻ để tiếp tục làm điểm tựa cho dân bản”.
Cùng chung niềm vui lớn lao ấy, ông Bế Văn Bội (xóm Đồng Tiến, xã Lý Quốc) rưng rưng vỗ về bức tường gạch đúc bằng xi măng vững chãi của gia đình. Với hoàn cảnh của hộ nghèo, ước mơ về một mái nhà tử tế với ông tưởng chừng xa vời vợi. Ông Bội rơm rớm nước mắt chia sẻ: "Nếu không có các chú Biên phòng Cửa khẩu Lý Vạn, đời tôi chắc chẳng bao giờ dám nghĩ đến chuyện xây nhà. Bộ đội không chỉ cử người trực tiếp xuống giúp gia đình đào móng, san nền trong những ngày nắng nôi vất vả nhất, mà lúc gia đình chưa biết nguồn tiền đâu để mua vật liệu, các anh còn đứng ra bảo lãnh, mua nợ giúp. Tấm ân tình nặng nghĩa quân dân này, gia đình tôi nhớ mãi không bao giờ quên".
Bằng quyết tâm sắt đá, 37 ngôi nhà tạm bợ ngày nào giờ đã được thay thế bằng 37 mái ấm khang trang, vững chãi, đưa phong trào xóa nhà tạm về đích đúng hẹn. Khói bếp lại bay lên ấm áp giữa đại ngàn Lý Vạn. Nhấp ngụm trà đậm vị, vị Đồn trưởng khẽ mỉm cười. Những ngôi nhà mới ấy không chỉ che chở cho bà con trước sương gió biên thùy, mà còn là những cột mốc sống kiên cố, khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và tình quân dân cá nước của người lính Biên phòng Đồn Lý Vạn./.
