Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT về Chuẩn cơ sở giáo dục đại học đặt ra một yêu cầu đáng chú ý: tỷ lệ giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động không thấp hơn 70%.
Cần nói chính xác rằng quy định là “không thấp hơn 70%”, thay vì “lớn hơn 70%”. Chỉ số này thuộc Tiêu chí 2.2, Tiêu chuẩn 2 về giảng viên trong Chuẩn cơ sở giáo dục đại học. Theo hướng dẫn tính của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỷ lệ được xác định bằng số giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động chia cho tổng số giảng viên toàn thời gian.
Không chỉ là câu chuyện đủ người đứng lớp
Điểm đáng chú ý là Thông tư 01 không xem tỷ lệ 70% như một chỉ tiêu mang tính khuyến khích. Khoản 1 Điều 1 của Thông tư xác định các tiêu chuẩn, tiêu chí của Chuẩn cơ sở giáo dục đại học là những yêu cầu tối thiểu về điều kiện bảo đảm chất lượng và chỉ số hoạt động của một cơ sở giáo dục đại học. Chuẩn này đồng thời là căn cứ để đánh giá, giám sát điều kiện bảo đảm chất lượng và việc thực hiện trách nhiệm giải trình của các trường.
Về bản chất, yêu cầu tối thiểu 70% đặt ra đòi hỏi một trường đại học phải duy trì được một lực lượng giảng viên nòng cốt, ổn định và đang trong độ tuổi lao động, thay vì phụ thuộc quá lớn vào giảng viên thỉnh giảng, nhân sự ngắn hạn hoặc các nguồn lực bên ngoài.
Một trường đại học không chỉ cần người lên lớp. Đội ngũ giảng viên ổn định còn phải tham gia xây dựng và cập nhật chương trình đào tạo, hướng dẫn sinh viên, nghiên cứu khoa học, phát triển học liệu, bảo đảm chất lượng, quản trị học thuật và nhiều hoạt động chuyên môn khác.
Bởi vậy, nhìn từ góc độ quản trị nhân lực giáo dục, tỷ lệ 70% có thể được xem như một “chỉ báo sức khỏe nhân sự” của trường đại học. Khi tỷ lệ này quá thấp, câu hỏi đặt ra không chỉ là trường có đủ người giảng dạy hay không, mà còn là khả năng duy trì lâu dài đội ngũ chuyên môn phục vụ chiến lược đào tạo và nghiên cứu.
Thông tư 01 cũng quy định từ năm 2025, các cơ sở giáo dục đại học phải thực hiện các biện pháp cần thiết để thường xuyên giám sát, cải tiến chất lượng và bảo đảm đạt các tiêu chuẩn, tiêu chí thuộc phạm vi áp dụng. Đồng thời, nhà trường có trách nhiệm cung cấp, cập nhật đầy đủ, chính xác và nhất quán số liệu phục vụ việc tính toán các chỉ số của Chuẩn cơ sở giáo dục đại học.
Người học có quyền biết trường đang ở đâu so với chuẩn
Ý nghĩa của chỉ số 70% không dừng lại ở việc cơ quan quản lý nhà nước sử dụng để giám sát các trường đại học.
Thông tư số 09/2024/TT-BGDĐT về công khai trong hoạt động của các cơ sở giáo dục đã đưa chính chỉ số này vào Mẫu Báo cáo thường niên bắt buộc đối với cơ sở giáo dục đại học.
Theo Phụ lục II của Thông tư 09, trong phần “Đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý và nhân viên”, trường phải công khai ba chỉ số gồm: tỷ lệ người học quy đổi trên giảng viên; tỷ lệ giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động; tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ. Đáng chú ý, trường phải công bố cả số liệu của năm báo cáo và năm liền kề trước đó để có thể đối sánh.
Không chỉ công bố tỷ lệ, mẫu báo cáo còn yêu cầu thống kê số lượng giảng viên toàn thời gian và giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động theo các lĩnh vực đào tạo. Phụ lục II đồng thời ghi rõ các chỉ số này phải được xác định theo hướng dẫn tại Tiêu chuẩn 2 của Chuẩn cơ sở giáo dục đại học ban hành theo Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT; số liệu thống kê cũng phải thống nhất với quy định của Chuẩn.
Quy định này đặc biệt quan trọng bởi nó giúp xã hội không chỉ nhìn thấy một con số phần trăm do nhà trường công bố mà còn có cơ sở kiểm tra, đối chiếu giữa tỷ lệ và số liệu cấu thành tỷ lệ đó.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết mục tiêu của Thông tư 09 là minh bạch các cam kết về chất lượng, điều kiện bảo đảm chất lượng để cán bộ, giảng viên, người học, gia đình và xã hội biết và tham gia giám sát. Thông tin công khai cũng là căn cứ để cơ quan quản lý kiểm tra, thanh tra và giám sát trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục.
Vì thế, trách nhiệm của các sơ sở giáo dục đại học phải công bố chỉ số và căn cứ để tính chỉ số một cách chính xác, minh bacjhh đúng thời điểm và thống nhất với dữ liệu chi tiết của nhà trường.
Trong bối cảnh các trường ngày càng được trao quyền tự chủ lớn hơn, công khai những chỉ số như tỷ lệ giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động chính là một phần của trách nhiệm giải trình tương ứng với quyền tự chủ ấy.
Với người học và phụ huynh, đây cũng là thông tin đáng được quan tâm trước khi lựa chọn một trường đại học: phía sau tên ngành, học phí hay cơ sở vật chất là câu hỏi căn bản hơn – nhà trường có một đội ngũ giảng viên ổn định đủ để bảo đảm chất lượng đào tạo lâu dài hay không?
