Nếu như trước đây, cuộc đấu tranh tư tưởng chủ yếu diễn ra trên mặt báo, diễn đàn học thuật hay các phương tiện truyền thông truyền thống, thì ngày nay, cùng với sự bùng nổ của internet và mạng xã hội, không gian mạng đã trở thành một “chiến trường không khói súng” nhưng có mức độ tác động sâu rộng và nhanh chóng chưa từng có. Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo AI, các công nghệ tạo sinh nội dung như deepfake, đã và đang bị các thế lực thù địch, phản động lợi dụng như một công cụ mới, tinh vi, nguy hiểm hơn trong chiến lược chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng; trong đó nổi lên là thủ đoạn sản xuất và phát tán các video giả mạo nhằm bôi nhọ, hạ thấp uy tín của lãnh đạo cấp cao, gây nhiễu loạn thông tin và làm xói mòn niềm tin xã hội.
Trí tuệ nhân tạo hay “chế tráo, nguỵ tạo”
Không thể phủ nhận trí tuệ nhân tạo là một trong những thành tựu khoa học mang tính đột phá của thời đại, mở ra những cơ hội to lớn cho phát triển kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều công nghệ khác, AI mang tính “lưỡng dụng”, nghĩa là vừa có thể phục vụ những mục tiêu tích cực, vừa có thể bị khai thác cho những mục đích tiêu cực. Các thế lực chống phá đã nhanh chóng nắm bắt, tận dụng công nghệ này để “vũ khí hóa thông tin”, biến những sản phẩm giả mạo trở thành công cụ gây rối loạn nhận thức xã hội. Khác với các hình thức xuyên tạc truyền thống vốn dễ bị nhận diện bởi sự thô sơ, thiếu tính thuyết phục, các video do AI tạo ra có khả năng tái hiện hình ảnh, giọng nói, biểu cảm của con người một cách gần như hoàn hảo, khiến người xem, nếu không có sự tỉnh táo và kỹ năng phân tích, rất dễ bị đánh lừa và tiếp nhận thông tin sai lệch như một sự thật hiển nhiên.
Bản chất của các sản phẩm xuyên tạc bằng AI không nằm ở công nghệ, mà nằm ở mục tiêu chính trị mà nó phục vụ. Dù được “khoác áo” hiện đại, tinh vi đến đâu, thì những video giả mạo này vẫn chỉ là sự tiếp nối của những thủ đoạn trong chiến lược “diễn biến hòa bình”, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” mà các thế lực thù địch đã kiên trì theo đuổi trong nhiều thập kỷ. Điểm đáng chú ý là thay vì tấn công trực diện bằng những luận điệu mang tính đối đầu rõ ràng, các sản phẩm này thường được thiết kế theo hướng đánh vào cảm xúc, tạo ra những “cú sốc thông tin” khiến người xem hoang mang, nghi ngờ, từ đó từng bước làm suy giảm niềm tin vào hệ thống chính trị. Việc giả mạo phát ngôn của lãnh đạo cấp cao, dựng lên những tình huống không có thật, hay bóp méo các sự kiện chính trị - xã hội là những thủ đoạn nhằm trực tiếp làm tổn hại đến uy tín cá nhân lãnh đạo và uy tín của Đảng, qua đó gieo rắc tâm lý hoài nghi trong quần chúng nhân dân.
Nguy hiểm hơn, các video xuyên tạc bằng AI không tồn tại một cách biệt lập mà thường được phát tán theo chiến lược có tổ chức, tận dụng triệt để cơ chế lan truyền của mạng xã hội. Chúng thường xuất hiện trên các tài khoản ẩn danh, các nền tảng xuyên biên giới, sau đó được chia sẻ, cắt ghép lại, gắn thêm các bình luận mang tính dẫn dắt để tạo hiệu ứng “đám đông”. Khi một thông tin, dù là sai sự thật, được lặp đi lặp lại với tần suất cao, nó có thể dần dần tạo ra một dạng “ảo giác về sự thật” trong nhận thức của một bộ phận người tiếp nhận. Đây chính là một trong những thủ đoạn tinh vi nhất, bởi nó không chỉ tác động đến nhận thức cá nhân mà còn có khả năng làm lệch hướng dư luận xã hội nếu không được kiểm soát kịp thời.
Tấm gương giả mang hậu quả thật
Tác động của các sản phẩm xuyên tạc bằng AI không chỉ dừng lại ở việc lan truyền thông tin sai lệch mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý và hành vi của người dùng mạng. Trong bối cảnh mà mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “nguồn phát” chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, việc thiếu kỹ năng kiểm chứng và tâm lý chia sẻ nhanh đã vô tình biến nhiều người trở thành mắt xích trong chuỗi lan truyền thông tin xấu độc. Đặc biệt, giới trẻ - những người có mức độ tiếp xúc với mạng xã hội cao - vừa là đối tượng dễ bị tác động, vừa có khả năng lan tỏa thông tin mạnh mẽ. Nếu không được trang bị đầy đủ kiến thức và bản lĩnh chính trị, họ rất dễ bị cuốn theo những nội dung giật gân, gây sốc mà không nhận ra rằng mình đang bị dẫn dắt.
Ở góc độ xã hội, sự lan rộng của các thông tin xuyên tạc có thể tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng, từ việc gây hoang mang dư luận, làm suy giảm niềm tin vào các thiết chế chính trị, cho đến việc kích động các mâu thuẫn xã hội tiềm ẩn. Khi niềm tin bị xói mòn, sự đồng thuận xã hội sẽ bị ảnh hưởng, và đây chính là mục tiêu mà các thế lực thù địch hướng tới. Do đó, việc đấu tranh với các sản phẩm xuyên tạc bằng AI không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay truyền thông, mà là một nhiệm vụ chính trị mang tính chiến lược, gắn liền với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và sự ổn định, phát triển bền vững của đất nước.
Giữ vững trận địa tư tưởng trên “chiến trường số”
Để đối phó hiệu quả với thách thức này, trước hết cần nâng cao năng lực nhận diện trong toàn xã hội. Mặc dù công nghệ deepfake ngày càng tinh vi, nhưng không phải là không có những dấu hiệu để phát hiện. Sự thiếu đồng bộ giữa hình ảnh và âm thanh, những biểu cảm chưa thật tự nhiên, hay các ngữ cảnh phi lý vẫn là những “khe hở” mà người xem có thể dựa vào để đặt nghi vấn. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ liên tục được cải tiến, việc chỉ dựa vào các dấu hiệu kỹ thuật là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được một “bộ lọc nhận thức” vững vàng, tức là khả năng tư duy phản biện, thói quen kiểm chứng thông tin và sự tin tưởng có cơ sở vào các nguồn thông tin chính thống.
Song song với đó, vai trò của báo chí cách mạng và các cơ quan truyền thông chính thống cần được phát huy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Trong một “biển thông tin” hỗn độn, báo chí không chỉ là kênh cung cấp thông tin mà còn là lực lượng định hướng, dẫn dắt dư luận. Việc kịp thời lên tiếng, làm rõ bản chất của các video giả mạo, cung cấp thông tin chính xác, minh bạch và dễ hiểu sẽ góp phần quan trọng trong việc “giải độc thông tin”, ngăn chặn sự lan rộng của tin giả. Không chỉ phản bác, báo chí cần chủ động đi trước một bước, dự báo các xu hướng, nhận diện các thủ đoạn mới để nâng cao khả năng phòng ngừa.
Một yêu cầu cấp thiết khác là phải tận dụng chính công nghệ để chống lại công nghệ. Cuộc đấu tranh trong không gian mạng hiện nay không chỉ là cuộc đấu tranh về nội dung mà còn là cuộc cạnh tranh về năng lực công nghệ. Việc đầu tư phát triển các công cụ phát hiện deepfake, xây dựng hệ thống giám sát thông tin trên không gian mạng, cũng như tăng cường hợp tác với các nền tảng công nghệ lớn là những giải pháp mang tính lâu dài và cần được triển khai đồng bộ. Đồng thời, hành lang pháp lý cũng cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng vừa đảm bảo quyền tự do thông tin của người dân, vừa có đủ chế tài để xử lý nghiêm minh các hành vi lợi dụng công nghệ để phát tán thông tin sai sự thật, xâm hại đến lợi ích của Nhà nước và xã hội.
Trong tổng thể các giải pháp đó, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hay kỹ thuật, mà cần được xây dựng trên nền tảng của niềm tin, nhận thức và trách nhiệm xã hội của mỗi cá nhân. Khi mỗi người dân trở thành một “người gác cổng thông tin” có ý thức, biết phân biệt đúng - sai, thật - giả, thì các sản phẩm xuyên tạc dù tinh vi đến đâu cũng khó có thể đạt được mục tiêu lan truyền và gây ảnh hưởng.
Trách nhiệm của những “chiến sĩ trẻ” trên không gian mạng
Trong tổng thể các giải pháp trên, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hay kỹ thuật mà cần được xây dựng trên nền tảng của niềm tin, nhận thức và trách nhiệm xã hội của mỗi cá nhân. Khi mỗi người dân trở thành một “người gác cổng thông tin” có ý thức, biết phân biệt đúng sai, thật giả, thì các sản phẩm xuyên tạc dù tinh vi đến đâu cũng khó có thể đạt được mục tiêu lan truyền và gây ảnh hưởng. Đặc biệt, thế hệ trẻ cần được xác định là lực lượng nòng cốt trong cuộc đấu tranh này. Với khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ, tư duy năng động và sức lan tỏa mạnh mẽ, thanh niên không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ trước những thông tin xấu độc mà còn có thể trở thành lực lượng tiên phong trong việc bảo vệ sự thật trên không gian mạng. Trong môi trường số, mỗi lượt chia sẻ, mỗi bình luận hay mỗi hành động kiểm chứng thông tin đều có thể góp phần định hướng nhận thức cộng đồng theo hướng tích cực. Bên cạnh việc trang bị kiến thức chính trị cơ bản, kỹ năng số và năng lực nhận diện tin giả, người trẻ cần hình thành bản lĩnh để không bị cuốn theo tâm lý đám đông hay những nội dung giật gân, câu view. Một thanh niên có trách nhiệm không chỉ biết tiếp nhận thông tin một cách chọn lọc mà còn chủ động lan tỏa những giá trị tích cực, phản bác các quan điểm sai trái bằng thái độ khách quan, văn minh và có cơ sở. Đây chính là cách để biến không gian mạng thành môi trường học tập, trao đổi và phát triển lành mạnh thay vì trở thành công cụ cho các hoạt động xuyên tạc, chống phá. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, thanh niên Việt Nam còn có lợi thế lớn về khả năng thích ứng với công nghệ mới. Nếu được định hướng đúng đắn, lực lượng trẻ hoàn toàn có thể trở thành những “lá chắn mềm” vững chắc trên mặt trận tư tưởng, vừa làm chủ công nghệ, vừa góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn niềm tin xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Có thể khẳng định rằng, sự xuất hiện của các sản phẩm xuyên tạc bằng trí tuệ nhân tạo là một thách thức mới, phức tạp và có tính chất lâu dài đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy nhiên, lịch sử đã cho thấy rằng mỗi khi đối mặt với khó khăn, thách thức, nếu có sự nhận diện đúng đắn, sự đồng lòng và những giải pháp phù hợp, chúng ta hoàn toàn có thể biến thách thức thành cơ hội để củng cố và phát triển. Trong bối cảnh hiện nay, việc chủ động nắm bắt công nghệ, nâng cao nhận thức xã hội và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, trong đó có vai trò tiên phong của thế hệ trẻ, sẽ là chìa khóa để giữ vững trận địa tư tưởng, bảo vệ niềm tin và sự ổn định của đất nước.
Đặc biệt, thế hệ trẻ cần được xác định là lực lượng nòng cốt trong cuộc đấu tranh này. Với khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ, tư duy năng động và sức lan tỏa mạnh mẽ, giới trẻ không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn có thể trở thành những “chiến sĩ” trên mặt trận tư tưởng nếu được định hướng đúng đắn. Việc trang bị kiến thức chính trị cơ bản, kỹ năng số và tinh thần trách nhiệm xã hội cho thanh niên là một trong những nhiệm vụ quan trọng, góp phần xây dựng một “lá chắn mềm” vững chắc trước các luồng thông tin xấu độc.
Có thể khẳng định rằng, sự xuất hiện của các sản phẩm xuyên tạc bằng trí tuệ nhân tạo là một thách thức mới, phức tạp và có tính chất lâu dài đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy nhiên, lịch sử đã cho thấy rằng, mỗi khi đối mặt với khó khăn, thách thức, nếu có sự nhận diện đúng đắn, sự đồng lòng và những giải pháp phù hợp, chúng ta hoàn toàn có thể biến thách thức thành cơ hội để củng cố và phát triển. Trong bối cảnh hiện nay, việc chủ động nắm bắt công nghệ, nâng cao nhận thức xã hội và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân sẽ là chìa khóa để giữ vững trận địa tư tưởng, bảo vệ niềm tin và sự ổn định của đất nước.
Không gian mạng, suy cho cùng, cũng chỉ là một phần mở rộng của đời sống xã hội. Khi sự thật được bảo vệ, khi niềm tin được củng cố, và khi mỗi cá nhân ý thức được trách nhiệm của mình trong việc tiếp nhận và lan truyền thông tin, thì những sản phẩm xuyên tạc, dù được tạo ra bằng công nghệ hiện đại đến đâu, cũng sẽ không còn “đất sống”. Đó chính là nền tảng vững chắc nhất để bảo vệ tư tưởng, bảo vệ Đảng và bảo vệ tương lai phát triển bền vững của dân tộc trong kỷ nguyên số./.
