Đó là thông điệp quan trọng được đúc kết tại toạ đàm khoa học với chủ đề: “Quan hệ hợp tác văn hóa, giáo dục và ngoại giao nhân dân giữa Việt Nam với các nước Mỹ Latinh trong bối cảnh mới” do Học viện Chính trị khu vực III phối hợp cùng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức. Sự kiện diễn ra sáng 2/10 tại Đà Nẵng theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, thu hút sự tham gia của nhiều đại sứ, nhà khoa học, lãnh đạo địa phương và đại diện doanh nghiệp.
Hữu nghị truyền thống là nền tảng
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Lê Văn Đính, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực III, nhấn mạnh tọa đàm không chỉ là một diễn đàn học thuật, mà còn là minh chứng cho định hướng đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Ông khẳng định: Ba trụ cột văn hóa, giáo dục và ngoại giao nhân dân chính là nền tảng để quan hệ Việt Nam - Mỹ Latinh đi vào chiều sâu, tạo dựng niềm tin xã hội trước khi mở rộng hợp tác kinh tế - thương mại.
Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Văn Tuấn khẳng định ngoại giao nhân dân là một trong ba trụ cột then chốt của đối ngoại Việt Nam, gắn với hoạt động của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị và các hội song phương. Ông cho rằng, chính các kênh nhân dân - từ giao lưu nghệ thuật, đoàn thăm hữu nghị, đến hợp tác cộng đồng - đã tạo nên nền tảng xã hội vững chắc, nuôi dưỡng lòng tin chiến lược giữa Việt Nam và Mỹ Latinh.
Còn theo TS. Bùi Việt Hương, Phó Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Chủ nhiệm đề tài, nền tảng cho quan hệ Việt Nam - Mỹ Latinh được bồi đắp trên sự đồng cảm lịch sử, tình đoàn kết và khát vọng chung về độc lập, tự do, phát triển.
Trong khi đó, với tư cách học giả lâu năm nghiên cứu về Mỹ Latinh, PGS.TS Nguyễn Viết Thảo, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Venezuela, đưa ra ba từ khóa định vị quan hệ: trọng tâm, đột phá, đặc thù.
Theo ông, Việt Nam cần tập trung hợp tác với một số đối tác chủ chốt như Cuba và Chile để tạo đột phá, tránh sự dàn trải. Đồng thời, quan hệ với Mỹ Latinh phải được nhìn nhận khác biệt với ASEAN hay châu Âu. Ông nhấn mạnh vai trò “bà đỡ” của Nhà nước, song khẳng định chính giao lưu nhân dân mới là kênh tiềm năng lâu dài và hiệu quả.
Tăng cường hợp tác văn hoá - giáo dục
Tại toạ đàm, TS. Bùi Việt Hương nhận định, văn hóa và giáo dục không chỉ vượt qua khoảng cách địa lý nửa vòng trái đất, mà còn là “chìa khóa” giúp củng cố lòng tin chiến lược và tạo dựng nền tảng nhân văn bền vững. Nhắc tới những minh chứng sinh động - như “Tuần Văn hóa Việt Nam tại Cuba”, “Vietnam Day in Brazil 2024”, hay các chương trình trao đổi giáo dục giữa Việt Nam và Mexico, Venezuela, bà Hương đánh giá đây là những bước đi cụ thể cần được tiếp tục nhân rộng.
Đóng góp ý kiến trực tuyến từ Venezuela, Đại sứ Vũ Trung Mỹ cũng đưa ra đề xuất “chuyển hóa tình cảm hữu nghị thành những chương trình hợp tác cụ thể về thương mại, văn hóa và giáo dục”. Khái quát toàn cảnh quan hệ Việt Nam - Mỹ Latinh, theo Đại sứ, có thể thấy rõ qua kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng từ khoảng 300 triệu USD năm 2000 lên gần 24 tỷ USD vào cuối năm 2024, minh chứng cho tiềm năng to lớn.
Từ Chile, Đại sứ Nguyễn Việt Cường đưa ra khái niệm “ngoại giao văn hóa khác biệt hóa” - coi Việt Nam là đối tác không ràng buộc, đồng thời là nhà cung cấp giải pháp châu Á. Ông khẳng định, văn hóa chính là “quyền lực mềm” bền bỉ nhất, mở đường cho hợp tác chính trị, kinh tế, khoa học công nghệ. Đại sứ nêu ví dụ Chile - quốc gia đã đặt quan hệ đối tác toàn diện với Việt Nam từ năm 2007 - như một hình mẫu về việc kết hợp ngoại giao văn hóa với giáo dục và nghiên cứu, đem lại lòng tin chính trị và hợp tác thực chất.
TS. Chúc Bá Tuyên (Học viện Chính trị khu vực III) chia sẻ một số ý kiến về hợp tác giáo dục. Ông đánh giá cao những kết quả đạt được, nhất là đóng góp từ Cuba trong đào tạo cán bộ y tế và kỹ thuật cho Việt Nam. Song, ông thẳng thắn chỉ ra hạn chế về quy mô và rào cản ngôn ngữ, đồng thời đề xuất các giải pháp: mở rộng học bổng hai chiều, kết hợp đào tạo trực tuyến với liên kết chương trình để giảm chi phí và vượt qua khoảng cách địa lý.
Ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị thành phố Đà Nẵng, bày tỏ mong muốn Đà Nẵng trở thành điểm đến của nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư và giao lưu văn hóa với Mỹ Latinh. Ông cho rằng thành phố biển hoàn toàn có thể trở thành “cửa ngõ giao lưu nhân dân” của miền Trung.
Lấy công nghệ và truyền thông làm cầu nối
Đối với hợp tác về thương mại, nhiều ý kiến nhấn mạnh tới yếu tố lợi ích thực chất, đồng thời nêu bật vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).
Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khu vực miền Trung - Tây Nguyên cùng các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) đề nghị xây dựng cơ chế học bổng, trao đổi ngắn hạn cho nhân sự doanh nghiệp nhỏ. Mặt khác, tạo điều kiện cho startup Việt có thể trực tiếp triển khai sản phẩm tại Mỹ Latinh - vừa mang giá trị văn hóa, vừa đem lại hiệu quả kinh tế.
Một số SMEs tiêu biểu của Việt Nam đã được đưa ra tại toạ đàm như những ví dụ cụ thể về mối quan hệ hợp tác Việt Nam - Mỹ Latinh nhiều tiềm năng và đang gặt hái được những thành công nhất định.
Đơn cử như TUT BRAND với sản phẩm xBOOK - Beyond Pages Infinite Experience đang hỗ trợ số hóa sách và tài liệu tại Mỹ Latinh, mở ra một không gian tri thức hai chiều, nơi học sinh và sinh viên có thể tiếp cận tri thức Việt Nam và ngược lại. Trong khi đó, JAI Creative Digital Agency đã lựa chọn con đường truyền thông văn hóa có nguồn gốc, đồng hành cùng các đối tác Mỹ Latinh trong việc kể câu chuyện quốc gia bằng nhiều ngôn ngữ, góp phần lan tỏa hình ảnh chính xác, nhân văn và bền vững.
Tổng kết tọa đàm, TS. Đào Ngọc Báu bày tỏ vui mừng khi đã có nhiều đề xuất thiết thực được đưa ra nhằm thúc đẩy hơn nữa quan hệ hợp tác Việt Nam - Mỹ Latinh trên nhiều phương diện, ngày càng sâu rộng và hiệu quả. “Điều quan trọng là phải biến các khuyến nghị thành hành động cụ thể - từ việc mở rộng học bổng, xây dựng ủy ban hỗn hợp chuyên ngành, đến việc khuyến khích SMEs tham gia các dự án văn hóa - giáo dục” - TS. Báu nhấn mạnh.
Thông qua những ý kiến đóng góp tại toạ đàm, có thể thấy rõ: Quan hệ Việt Nam - Mỹ Latinh muốn đi xa và bền vững thì không thể chỉ dựa vào thương mại hay sản phẩm nội địa mà cần bắt đầu bằng sợi dây kết nối mềm thông qua văn hóa, giáo dục và ngoại giao nhân dân. Bởi chính những sợi dây ấy sẽ tạo ra niềm tin và mở đường cho hợp tác chính trị, kinh tế, thương mại và công nghệ ở tầm cao mới.
Trong hành trình này, SMEs Việt Nam - với sự linh hoạt và nhạy bén - được kỳ vọng là nguồn lực tiên phong, góp phần đưa quan hệ Việt Nam - Mỹ Latinh bước vào giai đoạn hợp tác thực chất, bền vững và giàu sức thuyết phục.Trọng Sang - Đông Nam
