Sáng 21/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 và những nội dung liên quan khác.
Đề cập về hiệu quả vốn đầu tư, đại biểu Phan Duy Anh, đoàn Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TP. Đà Nẵng nhận định, Báo cáo của Chính phủ đã xác định mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong 5 năm tới cùng với hệ số ICOR giảm mạnh từ 6,43 giai đoạn 2021 - 2025 xuống còn 4,5 - 4,8. Tỷ lệ tích lũy tài sản đạt 35 - 36% GDP và tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP. Đây là những chỉ tiêu rất tham vọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao.
Đại biểu Phan Duy Anh phân tích, để đảm bảo tính khả thi của bộ tiêu chí này thì nhiều vấn đề cần phải được làm rõ. Về hệ số ICOR giai đoạn 2016- 2020 là 6,77; giai đoạn 2021-2025 là 6,43. Sau 5 năm, hệ số ICOR chỉ giảm được 0,34 điểm, trong khi đó mục tiêu giai đoạn 2026 -2030 là 4,5 - 4,8, tức là phải giảm tới 1,6 - 1,9 điểm chỉ trong vòng 5 năm (mức giảm chưa từng có trong nhiều thập kỷ qua). Nếu không có những giải pháp mang tính đột phá, giải quyết căn cơ những tồn đọng kéo dài như tình trạng dàn trải trong phân bổ vốn, chất lượng chuẩn bị dự án chưa cao, giải phóng mặt bằng thường chậm trễ, khả năng cung ứng vật liệu xây dựng còn hạn chế thì mục tiêu này khó có thể đạt được.
Đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ cụ thể hóa bằng một lộ trình rõ ràng, chỉ rõ từng yếu tố đóng góp vào việc giảm chỉ số ICOR; đâu là phần do năng suất lao động; đâu là phần do ứng dụng khoa học công nghệ; đâu là phần do cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung, tránh dàn trải.
Tuy nhiên, theo đại biểu Phan Duy Anh, đằng sau kết quả tích cực này, cần nhìn nhận, đánh giá thẳng thắn là công tác dự báo và lập dự toán chưa sát thực tế. Đây không phải là hiện tượng cá biệt, tình trạng lập dự toán chưa sát đã diễn ra trong nhiều năm gần đây. Dự toán sát thực tiễn không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là cơ sở để Quốc hội quyết định chính xác các chính sách tài khóa, phân bổ nguồn lực hợp lý và kiểm soát hiệu quả bội chi và nợ công.
Về chất lượng công tác dự báo, lập dự toán thu ngân sách Nhà nước, kết quả thu ngân sách Nhà nước năm 2025 đạt 2.681.000 tỷ đồng, vượt 36,3% dự toán đã thể hiện sự nỗ lực to lớn của cả hệ thống.
Đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ sớm có giải pháp căn cơ nhằm nâng cao chất lượng công tác đánh giá, dự báo và lập dự toán, nghiên cứu đổi mới phương thức lập dự toán theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, không coi chỉ tiêu thu là chỉ tiêu pháp lệnh và điều chỉnh chi theo khả năng thu thực tế.
Về giải ngân vốn đầu tư công và kỷ luật tài chính, đại biểu Phan Duy Anh cho rằng, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 98% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nên phân tích sâu vào một số vấn đề cần được làm rõ. Đó là chất lượng giải ngân không đồng đều, vốn ngân sách địa phương đạt tới 117,8% kế hoạch nhưng vốn ngân sách Trung ương chỉ đạt 76,1%. Đặc biệt, giải ngân vốn ngoài Nhà nước chỉ đạt 44,5% kế hoạch. Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, trong quý I/2026, tiến độ giải ngân mới đạt 10,4% dự toán trong khi vẫn còn 48,3 nghìn tỷ đồng kế hoạch chưa được phân bổ chi tiết tại 15 Bộ, cơ quan Trung ương và 24 địa phương.
Với thực tế trên, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ chỉ đạo làm rõ nguyên nhân đối với từng Bộ, ngành và địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp. Đồng thời, nghiên cứu chế tài xử lý nghiêm đối với việc trả lại kế hoạch vốn do nguyên nhân chủ quan.
Về kỷ luật tài chính trong chi khoa học công nghệ, việc bố trí 3% tổng chi ngân sách cho khoa học công nghệ, đổi mới và sáng tạo, chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57 của Trung ương là chủ trương đúng. Tuy nhiên, báo cáo cho thấy, đã phải chuyển nguồn 9.461 tỷ đồng sang năm 2026 do chưa giải ngân được.
Điều này cho thấy, cơ chế giải ngân cho lĩnh vực này còn nhiều vướng mắc và khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế. Vì vậy, đại biểu Phan Duy Anh đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, hoàn thiện cơ chế đẩy nhanh tiến độ giải ngân, đảm bảo chủ trương lớn của Trung ương đi vào cuộc sống, tạo đột phá thực chất cho mô hình tăng trưởng mới.
Yêu cầu cấp thiết là phải tái cấu trúc lại cơ chế phân bố vốn
Liên quan đến thực hiện, giải ngân và quản lý vốn đầu tư công, đại biểu Nguyễn Như So, Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh nêu quan điểm, cần tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn của nền kinh tế để dòng vốn đi đúng địa chỉ, đúng nhu cầu và phục vụ trực tiếp các động lực tăng trưởng khi mà động lực về công nghệ, năng suất chưa thể bứt phá và trong ngân hàng, vốn đầu tư đang trở thành trụ cột chính của tăng trưởng.
Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Như So, cần xem xét lại dòng vốn đang được phân bổ và sử dụng. Hiện nay, hệ thống tài chính đang đối mặt với một nghịch lý kép khi tỷ lệ tín dụng GDP đã lên tới 146%. Nền kinh tế còn thiếu vốn trung và dài hạn. Nguyên nhân cốt lõi là sự lệch pha khi phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng để tài trợ cho các nhu cầu dài hạn. Việc “lấy ngắn nuôi dài” không chỉ tạo áp lực cho thanh khoản mà còn khiến dòng vốn không chảy vào khu vực tạo giá trị gia tăng cao. Đây là căn nguyên làm cho hệ số ICOR của Việt Nam duy trì ở mức cao từ 6 - 7 khiến chúng ta phải bỏ ra nhiều vốn hơn để đạt được cùng một mức tăng trưởng.
Vì vậy, yêu cầu cấp thiết là phải tái cấu trúc lại cơ chế phân bố vốn, trong đó chính sách tiền tệ cần chuyển mạnh từ nới lỏng tổng lượng sang dẫn phòng vốn có mục tiêu; ưu tiên cho sản xuất trong những lĩnh vực có giá trị thực; cần giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng của ngân hàng bằng cách phát triển thực chất thị trường vốn, đặc biệt là thị trường cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp để hình thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn đúng nghĩa; hình thành thị trường tái cấp vốn trung cấp, tham gia chứng khoán hóa các khoản vay và phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch. Qua đó giải phóng bảng cân đối của ngân hàng và mở rộng khả năng cung tín dụng mới.
Chính sách tín dụng cần được gắn với tiêu chuẩn chất lượng, hiệu quả đầu tư và các chuẩn mực phát triển bền vững. Bên cạnh đó, cũng cần nghiên cứu cơ chế cho đổi mới và sáng tạo nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu khi họ cần tiếp sức. Ngoài ra, cần khắc phục độ trễ của thế chế và coi đây là mệnh lệnh để phát triển, kết nối hiệu quả đầu tư công, đầu tư tư nhân với vốn đầu tư công làm vốn dẫn dắt vốn toàn xã hội.
Đảm bảo vừa cung cấp đủ vốn cho nền kinh tế, vừa đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô
Giải trình ý kiến của các ĐBQH, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Tài chính sẽ tham mưu Chính phủ nghiên cứu, triển khai các giải pháp trong thời gian tới như: Rà soát, cập nhật lại kịch bản tăng trưởng kinh tế để giao nhiệm vụ phấn đấu cho từng cơ quan, địa phương, Bộ ngành và từng doanh nghiệp để phù hợp với điều kiện của tình hình mới.
Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ, đảm bảo vừa cung cấp đủ vốn cho nền kinh tế, vừa đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô. Đặc biệt, về chính sách tài khóa, Bộ Tài chính cũng tập trung vào hoàn thiện sách thuế để đảm bảo thu đúng, thu đầu tư kịp thời nhưng đồng thời cũng phải tạo điều kiện tối đa cho sự phát triển của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Về vấn đề giải ngân đầu tư công, Bộ Tài chính đã và đang quyết liệt triển khai các nhiệm vụ đã được Thủ tướng Lê Minh Hưng phân công. Trong tuần này, Thủ tướng Chính phủ sẽ chủ trì Hội nghị toàn quốc về đảm bảo giải ngân vốn đầu tư công đạt được tiến độ cho năm 2026.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cũng tập trung vào giải quyết những dự án tồn đọng về đất đai và các dự án khác; huy động vốn để đảm bảo nhu cầu phát triển trong giai đoạn tới cũng như có giải pháp để phát triển thị trường vốn bằng phương thức cải cách thể chế, cơ sở hạ tầng đến thành viên thị trường...
