Chiều 6/7, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị quán triệt, thúc đẩy triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào Dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN).
Dự cuộc họp có Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang; Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp; Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn; lãnh đạo các bộ, cơ quan liên quan. Hội nghị được kết nối trực tuyến đến đầu cầu các địa phương.
Theo Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp, sau 6 tháng đầu năm 2026, Chương trình đã cơ bản hoàn thành những điều kiện nền tảng để bước vào giai đoạn triển khai thực chất. Hệ thống cơ chế, chính sách và các văn bản hướng dẫn ở Trung ương đã được ban hành đầy đủ, tương đối đồng bộ, tạo khung pháp lý thống nhất để tổ chức thực hiện Chương trình trên phạm vi cả nước.
Ở cấp Trung ương, bộ máy chỉ đạo, điều phối Chương trình được kiện toàn theo hướng tập trung, thống nhất. Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia cùng cơ quan thường trực và bộ phận giúp việc đã được xác lập, tạo đầu mối tham mưu, điều phối, theo dõi và xử lý các vấn đề liên ngành.
Theo Bộ NN&MT, mặc dù số lượng văn bản hướng dẫn đã giảm tới 79% so với giai đoạn trước, khối lượng văn bản vẫn còn tương đối lớn, gây khó khăn nhất định trong tra cứu và áp dụng. Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, ngay trong tháng 6/2026, Bộ đã kịp thời ban hành Sổ tay hướng dẫn Chương trình nhằm hệ thống hóa toàn bộ quy định, giúp các bộ, ngành và địa phương thuận lợi hơn trong quá trình tổ chức thực hiện.
Trên cơ sở các quy định của Trung ương, các địa phương cũng từng bước cụ thể hóa Chương trình theo thẩm quyền. Đến hết tháng 6/2026, có 31/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phân loại nhóm xã; 17 địa phương ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình; 9 địa phương ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách; 4 địa phương ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới.
Đánh giá của Bộ NN&MT cho thấy, việc tích hợp ba Chương trình mục tiêu quốc gia cũng bước đầu tạo được đầu mối chỉ đạo thống nhất, giảm chồng chéo về địa bàn, đối tượng và nội dung hỗ trợ, đồng thời mở rộng dư địa để địa phương chủ động lồng ghép, sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
Giải ngân mới đạt 18,9%, cần giải quyết điểm nghẽn, thúc đẩy giải ngân
Bên cạnh những kết quả bước đầu, Bộ NN&MT cũng chỉ rõ nhiều khó khăn, hạn chế cần sớm được khắc phục để bảo đảm tiến độ thực hiện Chương trình trong giai đoạn 2026-2030.
Theo đánh giá của Bộ, kết quả triển khai đến nay vẫn chủ yếu tập trung ở khâu hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức, xây dựng kế hoạch và chuẩn bị nguồn lực. Những chuyển biến thực chất tại cơ sở chưa rõ nét, trong khi nhiều nhiệm vụ tác động trực tiếp đến phát triển hạ tầng, sinh kế, nâng cao thu nhập, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi mới chỉ ở giai đoạn chuẩn bị hoặc bắt đầu triển khai.
Về tiến độ giải ngân, đến hết ngày 30/6/2026, tổng vốn đầu tư công của Chương trình đã giải ngân đạt hơn 2.714 tỷ đồng, tương đương 23,5% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân hơn 1.506 tỷ đồng, đạt 22,1% kế hoạch.
Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giải ngân khoảng 987,88 tỷ đồng, đạt 24,3%; Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt khoảng 214,57 tỷ đồng, tương đương 18,9%; Chương trình giảm nghèo bền vững giải ngân khoảng 303,64 tỷ đồng, đạt 18,9% kế hoạch.
Về tình hình giải ngân, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nhận định, nhìn chung các chương trình mục tiêu quốc gia giải ngân đều chậm hơn so với giải ngân chung về đầu tư công của Chính phủ. Có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân về hướng dẫn cơ chế chính sách, có nguyên nhân về giao vốn chậm, cũng có nguyên nhân về công tác tổ chức thực hiện.
Theo Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn, mặc dù đã có thông báo vốn, có dự án, có chính sách nhưng chỉ giải ngân được 18,9% kế hoạch năm, điều này cho thấy việc thực hiện chương trình MTQG đang rất chậm.
Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện giải ngân trong 6 tháng cuối năm, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn kiến nghị Bộ NN&MT, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cần khẩn trương rà soát, tập hợp và xử lý các kiến nghị của địa phương; bổ sung các hướng dẫn còn thiếu hoặc các nội dung chưa thống nhất để đảm bảo tính đồng bộ cho địa phương thực hiện. Đối với các địa phương, cần khẩn trương xây dựng, ban hành các nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ tại địa phương; chủ động ban hành các cơ chế chính sách khác theo thẩm quyền để hoàn thiện đầy đủ cơ sở pháp lý.
Trình ban hành bộ tiêu chí KPI về giải ngân của Chương trình trong tuần tới
Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá, sau 5 năm triển khai ba Chương trình mục tiêu quốc gia (2021-2025) đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các chương trình đã góp phần xây dựng hệ thống hạ tầng ngày càng đồng bộ; hỗ trợ phát triển sinh kế, tạo việc làm, giảm nghèo, giải quyết nhà ở, đất sản xuất, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và đời sống người dân.
Đối với Chương trình xây dựng nông thôn mới, 4/7 chỉ tiêu đã vượt mục tiêu đề ra, 3 chỉ tiêu còn lại cơ bản hoàn thành. Đặc biệt, cả nước đã phát triển khoảng 25.000 sản phẩm OCOP. Đây là kết quả rất đáng ghi nhận khi hầu hết các địa phương đều đã hình thành được những sản phẩm đặc trưng, có chất lượng, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và quảng bá hình ảnh địa phương.
Chương trình giảm nghèo bền vững cũng đạt nhiều kết quả tích cực với 2/5 chỉ tiêu vượt kế hoạch, 2 chỉ tiêu đạt mục tiêu và chỉ còn một chỉ tiêu chưa hoàn thành. Tỉ lệ hộ nghèo đa chiều đến cuối năm 2025 giảm xuống còn 2,95%, trở thành một trong những điểm sáng nổi bật của công tác giảm nghèo.
Đối với Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, 6/9 chỉ tiêu đã đạt và vượt kế hoạch. Tuy nhiên, vẫn còn ba chỉ tiêu chưa hoàn thành, gồm cải thiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; giảm số xã, thôn đặc biệt khó khăn; công tác định canh, định cư. Theo Phó Thủ tướng, đây là những lĩnh vực cần tiếp tục được tập trung nguồn lực trong thời gian tới.
Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ nhiều tồn tại, hạn chế như: Chương trình còn dàn trải; hệ thống văn bản từ Trung ương đến địa phương vẫn nhiều; một số địa phương chưa quyết liệt trong tổ chức thực hiện, nhất là sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã. Việc xác định danh mục dự án ưu tiên, phân giao nhiệm vụ, điều chỉnh đối tượng thụ hưởng, giải phóng mặt bằng, đấu thầu, quản lý vật liệu xây dựng… ở nhiều nơi còn nhiều bất cập, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân.
Theo Phó Thủ tướng, phải nhìn thẳng vào thực tế là năng lực tổ chức thực thi ở nhiều địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Có nơi vốn đã được bố trí nhưng không giải ngân được, trong khi nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu nếu các chương trình không được triển khai đồng bộ, hiệu quả và bền vững. Thực tiễn cũng cho thấy, ở đâu cấp ủy, chính quyền vào cuộc quyết liệt thì ở đó kết quả đạt được rất tích cực. Minh chứng là có địa phương giải ngân đạt trên 50%, trong khi nhiều nơi vẫn ở mức rất thấp dù cùng thực hiện trong một cơ chế, chính sách.
Từ thực tế đó, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT với vai trò cơ quan thường trực Chương trình, phải tập trung cao độ trong công tác đôn đốc, tổng hợp tình hình, chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền, đồng thời kịp thời báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương đối với những vấn đề phát sinh vượt thẩm quyền.
Bộ cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Tài chính cùng các cơ quan liên quan để tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc tổ chức thực hiện Chương trình trên phạm vi cả nước.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng giao Bộ NN&MT ngay trong tuần tới phải trình Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá, chấm điểm KPI đối với việc triển khai và giải ngân các Chương trình mục tiêu quốc gia. Đây sẽ là căn cứ để lượng hóa kết quả thực hiện của từng bộ, ngành, địa phương cũng như xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.
Mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể của Chương trình đến năm 2030:
Phấn đấu tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020, tăng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung của cả nước; tỉ lệ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1-1,5%/năm, giảm tỉ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%.
Phấn đấu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn; phấn đấu cả nước có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có khoảng 10% số xã được công nhận đạt nông thôn mới hiện đại; phấn đấu có 05 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Năm 2026 phải giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương giao
Đối với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục tập trung hướng dẫn, tháo gỡ những khó khăn trong triển khai hợp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; bảo đảm các chính sách đến đúng địa bàn, đúng đối tượng và đúng nhu cầu cấp thiết nhất của người dân.
Trọng tâm là phát triển sinh kế bền vững, ổn định đời sống, giảm nghèo đa chiều, nâng cao năng lực cộng đồng, bảo tồn bản sắc văn hóa và củng cố quốc phòng, an ninh tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động ban hành đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí, cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền để phân bổ nguồn vốn năm 2026; đồng thời đẩy mạnh phân cấp cho cấp xã, phường nhằm phát huy tính chủ động trong triển khai thực hiện.
Theo Phó Thủ tướng, các chương trình phải bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải; ưu tiên giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu của người dân như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, giáo dục, y tế và các vấn đề dân sinh cấp bách.
Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, Phó Thủ tướng yêu cầu quyết tâm trong năm 2026 phải giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương được giao, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm khắc phục triệt để tình trạng chậm giải ngân kéo dài nhiều năm qua.
