Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, sau khi làm việc tại Hội trường, Quốc hội thảo luận tại Tổ cho ý kiến về 04 dự án: Luật Hộ tịch sửa đổi; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin sửa đổi.
Tham dự thảo luận tại Tổ 2 có: Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang; Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh.
Cho ý kiến tại Tổ, bày tỏ quan tâm đặc biệt tới dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn vận hành ở địa phương, giải quyết các vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân, giải quyết các nhu cầu pháp lý thường xuyên ở cơ sở.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, phải đẩy mạnh xã hội hóa, nâng chất lượng trợ giúp viên và chuyển đổi số để rút ngắn khoảng cách tiếp cận công lý cho người dân. Kiểm soát chất lượng độc lập đối với các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó bắt buộc phải lấy ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của người dân.
Trợ giúp pháp lý theo hướng thực chất, mở rộng quyền tiếp cận công lý cho người dân
Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi luật lần này cần được tiếp cận đa chiều từ cả góc độ người thụ hưởng, người thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, với mục tiêu nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho các nhóm yếu thế trong xã hội như người cao tuổi, người neo đơn, người không nơi nương tựa, trẻ em, và những người gặp khó khăn trong thực hiện các thủ tục pháp lý.
Một trong những nội dung cần đặc biệt lưu ý là mở rộng đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý. Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung nhóm người có mức sống trung bình nhưng rơi vào biến cố tài chính nghiêm trọng, không chỉ giới hạn ở hộ nghèo hoặc cận nghèo. Thực tế cho thấy, dù tỷ lệ hộ nghèo hiện chỉ còn khoảng 1,3%, song số hộ cận nghèo cao gấp nhiều lần, cùng với tình trạng tái nghèo vẫn diễn ra, đòi hỏi chính sách phải bao trùm hơn để hỗ trợ kịp thời.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý đối với trẻ em trong tất cả các vụ việc hình sự, dân sự liên quan đến quyền lợi của các em, thay vì chỉ bó hẹp trong một số điều kiện nhất định như hiện nay. Đối với người lao động, cần bổ sung các trường hợp bị sa thải, tranh chấp lao động tập thể để bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này.
Nhấn mạnh vai trò của đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần nâng cao chất lượng, vị thế pháp lý và chế độ đãi ngộ đối với trợ giúp viên pháp lý, bao gồm chuẩn hóa chức danh, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và cơ chế nghề nghiệp tương xứng, qua đó tạo nền tảng nâng cao chất lượng dịch vụ.
Trợ giúp pháp lý phải được kiểm soát chất lượng độc lập, bắt buộc lấy ý kiến dân về mức độ hài lòng
Một vấn đề lớn khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực ngoài nhà nước. Theo đó, cần tháo gỡ tình trạng các tổ chức hành nghề luật sư còn e ngại tham gia trợ giúp pháp lý do thủ tục thanh, quyết toán phức tạp, chi phí chi trả chưa tương xứng với giá trị thị trường. Chủ tịch Quốc hội đề nghị đơn giản hóa hồ sơ, cải cách quy trình thanh toán, đồng thời tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quỹ từ thiện tham gia tài trợ cho hoạt động trợ giúp pháp lý, giảm áp lực cho ngân sách Nhà nước.
Về xu hướng quản trị hiện đại, Chủ tịch Quốc hội lưu ý dự thảo luật cần chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trợ giúp pháp lý số. Theo đó, cần quy định rõ việc sử dụng định danh điện tử, tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ điện tử, bảo đảm giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy nhằm rút ngắn thời gian, chi phí đi lại cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số.
“Đề nghị thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng độc lập đối với các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó bắt buộc phải lấy ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của người dân – tương tự như các chỉ số đánh giá năng lực điều hành ở địa phương hiện nay”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Về kỹ thuật lập pháp, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Luật Trợ giúp pháp lý với Bộ luật Tố tụng Hình sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự và Luật Luật sư, tránh tình trạng luật này cho phép nhưng luật khác lại tạo rào cản thủ tục.
Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở việc cân nhắc mở rộng phạm vi đại diện tố tụng trong các vụ việc hành chính, đặc biệt là tranh chấp đất đai phức tạp, bởi đây là lĩnh vực người dân có nhu cầu hỗ trợ rất lớn, nếu không được xử lý tốt dễ dẫn đến khiếu kiện kéo dài.
Khẳng định dự án Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì liên quan trực tiếp đến quyền tiếp cận công lý của người dân, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp thu đầy đủ các ý kiến để hoàn thiện dự thảo với chất lượng cao nhất trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
