Hội thảo có sự tham gia của bà Nguyễn Thị Anh Thi – Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng; TS Phan Tuấn Anh – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế; PGS-TS Đặng Văn Bài – Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cùng hơn 100 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Trung ương và đơn vị của thành phố, đại diện viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học trong nước.
Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Anh Thi đã điểm lại các cột mốc quan trọng của xứ Quảng, từ tháng 6/1471, khi vua Lê Thánh Tông lập Đạo Thừa tuyên thứ 13 của Đại Việt (tức Quảng Nam), đến năm 1999, khi Đô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Hơn năm thế kỷ qua, địa giới và thiết chế hành chính đổi thay nhiều lần, song không gian lịch sử – văn hóa vẫn liền mạch. Riêng Hội An, ở các thế kỷ XVI–XVIII, là điểm hội tụ của giao thương và tiếp biến văn hóa trong khu vực lẫn quốc tế.
Giờ đây, giá trị của xứ Quảng nằm trong không gian phát triển rộng hơn của Đà Nẵng. Theo bà Thi, thành phố xác định văn hóa và di sản là nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững. Quản lý di sản cần đổi mới tư duy: Giữ công trình, đồng thời giữ không gian sống, cộng đồng cư dân, ký ức đô thị, tri thức dân gian, nghề truyền thống. Chuyển đổi số là công cụ để lưu trữ và phát huy giá trị di sản. Thành phố muốn quá trình phát triển mới “không làm đứt gãy mạch nguồn lịch sử và văn hóa” mà các thế hệ trước đã bồi đắp.
Ban tổ chức nhận gần 100 bài viết và chọn 55 tham luận, chia theo ba chủ đề. Chủ đề thứ nhất làm rõ quá trình hình thành, vị thế của xứ Quảng và Hội An trong chiến lược kinh tế biển. Chủ đề thứ hai gồm 25 bài, bàn về thương mại quốc tế, cộng đồng cư dân, làng nghề, tín ngưỡng, tôn giáo và sự hình thành chữ Quốc ngữ. Chủ đề thứ ba hướng vào bảo tồn đô thị di sản, di sản tư liệu, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản.
PGS-TS Đặng Văn Bài cho rằng Hội An chưa cần quá lo người từ nơi khác đến sinh sống làm nhạt bản sắc; điều cốt yếu là xây dựng những đặc trưng văn hóa đủ vững. Ông đề xuất số hóa dữ liệu di sản và thúc đẩy hợp tác công – tư, trên nguyên tắc bảo vệ giá trị gốc, tôn trọng cộng đồng. Nhà nghiên cứu Nguyễn Nho Khiêm gợi ý nhìn lịch sử xứ Quảng qua quan hệ giữa địa lý, quyền lực, thương mại, đô thị và giao lưu văn hóa.
TS Phan Tuấn Anh kỳ vọng hội thảo mở đường cho hợp tác giữa Trường Đại học Khoa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM) với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng, từ nghiên cứu, tư vấn chính sách đến gắn đào tạo với quản lý di sản.
Hội thảo là dịp nhìn lại 555 năm của Hội An và xứ Quảng, từ đó tìm hướng gìn giữ, phát huy di sản trong không gian phát triển mới. Các nghiên cứu, kiến nghị được ghi nhận sẽ là cơ sở để Đà Nẵng hoạch định chính sách văn hóa, góp phần triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
