Tại Diễn đàn chính sách phát triển thương mại trong nước năm 2025, thuộc khuôn khổ Hội chợ mùa thu lần thứ Nhất năm 2025 do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước – Bộ Công Thương tổ chức, nhiều vấn đề quan trọng mang tính chiến lược đã được đặt ra nhằm giải quyết những khó khăn mà lĩnh vực thương mại đang phải đối mặt.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động và những chuyển dịch mạnh mẽ của kỷ nguyên số, thị trường trong nước đã và đang đóng vai trò trụ cột quan trọng, là bệ phóng vững chắc cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam. Nhận thức sâu sắc điều đó, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển của thị trường nội địa. Thị trường nội địa không chỉ là nền tảng của nền kinh tế mà còn là không gian quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu về phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới, đòi hỏi sự chủ động, sáng tạo trong việc hoạch định và thực thi chính sách. Bộ Công Thương xác định việc triển khai hiệu quả Bộ tứ Nghị quyết bao gồm: Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, cùng với các văn bản hướng dẫn của Quốc hội và Chính phủ, là kim chỉ nam cho mọi hoạt động phát triển thị trường trong nước.
Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mở ra một kỷ nguyên mới cho thị trường nội địa. Chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Thị trường trong nước sẽ trở nên minh bạch hơn, hiệu quả hơn với các kênh phân phối đa dạng từ truyền thống đến trực tuyến.
Việc áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, tạo ra những giá trị mới, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng. Các doanh nghiệp sẽ có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, đồng thời tối ưu hóa quy trình hoạt động, giảm chi phí và tăng năng lực cạnh tranh.
Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới khẳng định vai trò không thể thiếu của hội nhập đối với thị trường nội địa. Hội nhập không chỉ là xuất khẩu mà còn là mở cửa để đón nhận những luồng hàng hóa, dịch vụ và công nghệ mới, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực. Thị trường nội địa không còn là một thực thể cô lập mà là một phần không thể tách rời của chuỗi giá trị toàn cầu. Chúng ta cần tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do đã ký kết để mở rộng không gian thị trường, đồng thời bảo vệ hợp lý sản xuất trong nước và quyền lợi người tiêu dùng.
Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật là yếu tố then chốt để tạo dựng một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và công bằng. Một hệ thống pháp luật chặt chẽ, dễ hiểu, dễ thực thi sẽ là bảo chứng cho sự phát triển của thị trường nội địa. Bộ Công Thương đã và đang tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến thương mại, cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với các cam kết quốc tế. Việc đổi mới công tác thi hành pháp luật cũng giúp loại bỏ các rào cản hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tạo niềm tin cho nhà đầu tư và người tiêu dùng.
Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân khẳng định vai trò động lực của khu vực kinh tế này. Kinh tế tư nhân chính là mạch máu của thị trường nội địa, là nơi tạo ra phần lớn việc làm, sản phẩm và dịch vụ. Chúng ta cần tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi nhất cho kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, bình đẳng với các thành phần kinh tế khác, khuyến khích sự đổi mới sáng tạo, đầu tư vào các lĩnh vực mới. Việc xóa bỏ mọi rào cản, phân biệt đối xử, đảm bảo quyền sở hữu tài sản và tự do kinh doanh sẽ giải phóng tiềm năng to lớn của khu vực kinh tế này, làm cho thị trường trong nước sôi động và đa dạng hơn.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc phát triển thị trường trong nước không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ sản xuất nội địa mà còn phải nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo ra những sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Chúng ta cần tận dụng tối đa lợi thế của các hiệp định thương mại tự do, đưa hàng hóa Việt Nam vươn ra thế giới, đồng thời chào đón những sản phẩm chất lượng từ nước ngoài để làm phong phú thêm thị trường nội địa.
Với những định hướng từ bộ tứ Nghị quyết nêu trên, hôm nay, tôi xin trình bày “Định hướng chính sách phát triển thương mại trong nước trong kỷ nguyên phát triển mới” dựa trên những chính sách quan trọng đã được ban hành, bao gồm: Chiến lược phát triển thương mại trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Chương trình phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng, đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” giai đoạn 2025-2027; Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050; Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 – 2030... Đây là nền tảng vững chắc để chúng ta xây dựng một thị trường nội địa sôi động, minh bạch và hiệu quả trong tương lai.
Kỷ nguyên mới mang đến cho chúng ta những đặc điểm nổi bật như: (1) Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số: Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), blockchain đang thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng. Thương mại điện tử (TMĐT) phát triển mạnh mẽ, định hình lại hành vi mua sắm của người tiêu dùng; (2) Hội nhập quốc tế sâu rộng: Các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới mở ra cơ hội xuất khẩu, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức về cạnh tranh gay gắt từ hàng hóa nhập khẩu; (3) Thay đổi trong hành vi tiêu dùng: Người tiêu dùng ngày càng thông thái, quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc xuất xứ, tính bền vững và trải nghiệm mua sắm cá nhân hóa; (4). Thách thức từ biến đổi khí hậu và phát triển bền vững: Yêu cầu về sản xuất xanh, tiêu dùng bền vững, kinh tế tuần hoàn ngày càng trở nên cấp thiết.
Trong bối cảnh đó, thị trường trong nước cần phải chuyển mình mạnh mẽ, không chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm và đảm bảo an sinh xã hội.
Với tầm nhìn chiến lược và sự cụ thể hóa trong các văn bản đã nêu, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đề xuất một số định hướng chính sách phát triển thương mại trong nước trọng tâm như sau:
Thứ nhất, phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng thương mại bán lẻ, hạ tầng logistics xanh, đảm bảo hiện đại và đồng bộ, cân bằng giữa các vùng, miền nhằm tăng tính hấp dẫn của môi trường đầu tư kinh doanh, tăng tính liên kết ngành, vùng kinh tế, liên kết khu vực và quốc tế, cụ thể:
- Phát triển, củng cố, nâng cấp có trọng điểm kết cấu hạ tầng chợ truyền thống theo hướng hiện đại, văn minh; triển khai mô hình “chợ thông minh” ứng dụng công nghệ để kết nối người bán và người mua, cung cấp thông tin minh bạch về chất lượng, an toàn thực phẩm và nguồn gốc hàng hóa. Khuyến khích mở rộng các siêu thị mini, cửa hàng tiện lợi tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa để cung cấp hàng hóa chất lượng cho người dân địa phương; nâng cấp hệ thống các công trình phụ trợ như bãi đậu xe, khu tập trung rác thải, hệ thống thoát nước tại các khu vực bán lẻ, góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động giao thương tại địa bàn, khu vực.
- Chú trọng đầu tư xây dựng và phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng cho thương mại bán lẻ tại các địa bàn khó khăn khu vực ven đô thị, nông thôn, quan tâm phát triển kết cấu hạ tầng thương mại thiết yếu khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm hiệu quả và mang tính hệ thống, nhất là mạng lưới chợ hiện đại, cửa hàng tiện lợi, siêu thị, cửa hàng bách hóa và trung tâm thương mại...
- Có chính sách ưu tiên bố trí mặt bằng cho phát triển kho hàng tại các khu vực đô thị, bố trí quỹ đất tại một số địa phương cho các doanh nghiệp xây dựng hệ thống kho bãi có thể sẵn sàng đáp ứng nhu cầu lưu kho và vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng.
Thứ hai, tăng cường quản lý đối với các giao dịch hàng hóa thông qua sàn thương mại điện tử
- Hoàn thiện chính sách pháp luật cho thương mại điện tử, trong đó khẩn trương hoàn thiện, trình Quốc hội dự án Luật Thương mại điện tử (TMĐT) nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về TMĐT, tạo điều kiện cho TMĐT phát triển bền vững, có trật tự, làm động lực cho sự phát triển của nền kinh tế số.
- Xây dựng các nền tảng thương mại điện tử quốc gia kết nối với các sàn giao dịch hiện có... để cung cấp trải nghiệm mua sắm tốt nhất cho khách hàng, trong đó tích hợp các dịch vụ thanh toán, vận hành và dịch vụ logistics, công cụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm sử dụng công nghệ blockchain đảm bảo tính minh bạch, chính xác, đồng thời, yêu cầu các nhà bán hàng công khai nguồn gốc sản phẩm và sử dụng mã QR để khách hàng có thể truy xuất thông tin về sản phẩm.
- Tăng cường hoạt động quản lý, giám sát hàng hóa trên không gian mạng nhằm tạo niềm tin cho người tiêu dùng trong hoạt động mua sắm trực tuyến, bảo vệ các thương nhân, tổ chức kinh doanh lành mạnh và thúc đẩy thương mại điện tử phát triển.
- Triển khai các nhiệm vụ, giải pháp tăng cường chuyển đổi số và phát triển thương mại điện tử, phát triển cộng đồng doanh nghiệp số, tạo điều kiện thúc đẩy phân phối hàng hóa qua các nền tảng thương mại điện tử theo Quyết định số 1753/QĐ-BCT ngày 06 tháng 7 năm 2023 của Bộ trưởng Bộ Công Thương phê duyệt “Đề án phát triển kinh tế số ngành Công Thương giai đoạn đến năm 2030”, tập trung vào các nhiệm vụ về phát triển hạ tầng số, doanh nghiệp số; xây dựng, triển khai đề án Hệ sinh thái chuyển đổi số doanh nghiệp ngành Công Thương nhằm hỗ trợ các cơ sở sản xuất kinh doanh (đặc biệt các doanh nghiệp vừa, nhỏ, siêu nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh) chuyển đổi số toàn diện.
Thứ ba, phát triển thị trường bền vững, đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái chuyển đổi số
- Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo động lực tăng trưởng mới của ngành Công Thương về khoa học công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của ngành, doanh nghiệp.
- Thúc đẩy chuyển đổi số thương mại: Tăng tỷ lệ giao dịch thanh toán không tiền mặt; Hỗ trợ triển khai mô hình bán lẻ thông minh, tích hợp dữ liệu khách hàng (CRM), quản lý hàng tồn (WMS) theo tiêu chuẩn quốc tế: ISO/IEC 38500 (quản trị CNTT trong bán lẻ), bảo mật dữ liệu người dùng; Áp dụng công nghệ RFID/NFC, ứng dụng AI Box, AI camera, điểm danh tự động và thanh toán không nhân viên, phân tích hành vi khách hàng tự động để cá nhân hóa tiếp thị; Ứng dụng công nghệ minh bạch và truy xuất nguồn gốc, xác thực xuất xứ: Áp dụng
QR code (phải đảm bảo chống làm giả), Blockchain, dữ liệu mã hóa, giúp kiểm soát chất lượng, chống hàng giả hiệu quả, tích hợp với hệ thống cảnh báo người tiêu dùng, hệ thống xử lý khiếu nại.
- Tổ chức các chương trình, sự kiện, hoạt động truyền thông để giới thiệu, quảng bá các sản phẩm công nghệ số Make in Việt Nam, do doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo, sản xuất để giải các “bài toán” của các ngành, lĩnh vực, địa phương. Thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ số và các ngành truyền thông nông nghiệp, sản xuất chế biến, để phát triển giải pháp công nghệ phù hợp, nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm. Các sản phẩm công nghệ số này sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường cho các sản phẩm Việt.
+ Xây dựng hệ thống truy xuất và xác thực xuất xứ sản phẩm sử dụng công nghệ blockchain kết hợp với mã QR/NFC/RFID, cho phép người tiêu dùng kiểm tra thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất và chứng nhận chất lượng của sản phẩm; Triển khai các hệ thống AI để phân tích dữ liệu giao dịch, phát hiện các hành vi bất thường liên quan đến gian lận thương mại và trốn thuế.
- Phát triển thị trường mới cho hàng Việt: Phát triển nền tảng thương mại điện tử chuyên biệt để giới thiệu và bán sản phẩm Việt Nam ra thị trường quốc tế, thị trường mới, tích hợp các công cụ hỗ trợ dịch thuật, thanh toán quốc tế và logistics; Cung cấp các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực như điện tử, dệt may, nông sản chế biến.
- Tăng cường quản lý nhằm phát triển bền vững thị trường trong nước: Tăng cường công tác quản lý thị trường trong nước, hệ thống phân phối bán lẻ và các hoạt động thương mại điện tử; đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, buôn lậu, chuyển tải bất hợp pháp, hàng giả, hàng kém chất lượng và không đảm bảo an toàn thực phẩm, hàng gian lận xuất xứ và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đầu cơ, thao túng, tăng giá bất hợp lý.
Thứ tư, hoàn thiện cơ chế, chính sách, cải thiện môi trường kinh doanh phù hợp với các cam kết quốc tế
- Tập trung rà soát, hoàn thiện chính sách về quản lý thị trường bán lẻ, trong đó nghiên cứu sửa đổi, bổ sung, ban hành các quy định quản lý nhà nước trong lĩnh vực bán lẻ đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình thị trường bán lẻ liên tục biến động và phát triển nhanh hiện nay, nhất là các quy định và điều kiện liên quan đến việc tham gia thị trường bán lẻ, các quy chuẩn, tiêu chuẩn đối với hạ tầng thương mại, trong đó có hạ tầng bán lẻ. Việc sửa đổi các tiêu chuẩn, quy chuẩn cần đảm bảo nguyên tắc kế thừa, đa dạng và mang tính hiện đại, đồng thời hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia phải tiệm cận với hệ thống tiêu chuẩn quốc tế và tuân thủ theo các cam kết quốc tế.
- Rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật có liên quan nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ, phản ánh đúng thực tế hoạt động của doanh nghiệp đảm bảo thúc đẩy phát triển các dịch vụ logistics trong kế hoạch tái cơ cấu các ngành, lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, giao thông vận tải, hải quan,... gắn với việc thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển nền sản xuất và hệ thống lưu thông phân phối trong nước và quốc tế xanh, sạch, bền vững.
- Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về quản lý hoạt động thương mại điện tử. Tăng cường kiểm soát trực tuyến thông tin và giao dịch thương mại điện tử; tăng cường cơ chế quản lý, giám sát giao dịch thanh toán đối với các hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới.
“Định hướng chính sách phát triển thương mại trong nước trong kỷ nguyên phát triển mới” không phải là một nhiệm vụ của riêng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước hay Bộ Công Thương, mà là một hành trình chung, đòi hỏi sự chung tay, đồng lòng từ trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý nhà nước đến cộng đồng doanh nghiệp, các Hiệp hội ngành hàng và toàn thể người dân.
Chúng ta tin tưởng rằng, với sự nỗ lực không ngừng nghỉ, sự đổi mới sáng tạo và tinh thần hợp tác chặt chẽ, thị trường trong nước của Việt Nam sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ, hiện đại, bền vững, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
(Trích dẫn bài phát biểu của ông Trần Hữu Linh - Lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tại Diễn đàn chính sách phát triển thương mại trong nước năm 2025)
