Theo nhiệm vụ năm học 2026–2027 đối với giáo dục đại học, các trường cần phân tích phân bố điểm học phần, kết quả học tập và xếp loại tốt nghiệp theo ngành, khóa học, hình thức đào tạo. Việc rà soát phải gắn với chuẩn đầu ra và phản hồi từ doanh nghiệp để phát hiện, kiểm tra, xử lý hiện tượng được gọi là “lạm phát điểm số”.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu không áp đặt tỷ lệ sinh viên đạt điểm cao hoặc tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc; đồng thời không hạ thấp chuẩn đánh giá để chạy theo thành tích. Các cơ sở đào tạo phải báo cáo kết quả kiểm soát tình trạng này trước khi kết thúc năm học.
Tỷ lệ sinh viên đạt kết quả học tập cao là một chỉ số cần theo dõi, nhưng không thể đứng riêng để phản ánh đầy đủ chất lượng đào tạo. Điều quan trọng là mức điểm có tương xứng với kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hành mà người học đạt được hay không.
Chất lượng bằng cấp phải gắn với năng lực thực tế
Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn từng bày tỏ lo ngại trước tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cao tại một số trường, trong đó có những cơ sở đào tạo quy mô lớn. Theo ông, việc mở rộng quy mô đào tạo cần đi đôi với bảo đảm chất lượng, trong đó phải đánh giá đúng mức độ nỗ lực của sinh viên trong suốt quá trình học tập.
Một chương trình đào tạo có chất lượng không chỉ được quyết định bởi đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất hay học liệu, mà còn phụ thuộc vào yêu cầu học thuật, cách thức kiểm tra và khả năng vận dụng kiến thức của người học. Nếu chuẩn đánh giá thiếu tính phân hóa, kết quả tốt nghiệp có thể chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về năng lực giữa các sinh viên.
Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng coi trọng kỹ năng thực hành, tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề, việc bảo đảm tính thực chất của kết quả học tập có ý nghĩa trực tiếp đối với cơ hội việc làm của sinh viên. Bằng cấp cần phản ánh đúng năng lực để doanh nghiệp có cơ sở tuyển dụng, bố trí công việc và xây dựng kế hoạch đào tạo bổ sung.
Yêu cầu này cũng đặt ra trách nhiệm đối với các trường trong việc duy trì hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong, thường xuyên rà soát quy định kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp. Việc kiểm soát điểm số cần trở thành một phần thường xuyên của công tác quản trị chất lượng, thay vì chỉ thực hiện theo từng đợt kiểm tra.
Nâng chuẩn đào tạo, không chạy theo quy mô
Cùng với việc kiểm soát kết quả đánh giá, lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo lưu ý các trường cần xem xét lại quy mô tuyển sinh, năng lực đội ngũ và cách phân bổ nguồn lực để bảo đảm chất lượng đào tạo.
Khi trí tuệ nhân tạo giúp việc tiếp cận thông tin và tri thức trở nên thuận tiện hơn, giáo dục đại học càng cần chú trọng khả năng học sâu, tư duy phản biện và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Sinh viên không chỉ cần nắm được nội dung môn học mà còn phải có khả năng nghiên cứu, giải quyết các vấn đề nghề nghiệp và thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động.
Để đạt mục tiêu này, các trường cần tạo điều kiện cho sinh viên tham gia nghiên cứu từ sớm, tăng cơ hội thực hành và gắn kiến thức với các tình huống thực tế. Giảng viên cũng cần kết hợp giảng dạy với nghiên cứu, cập nhật nội dung đào tạo theo yêu cầu phát triển của từng lĩnh vực.
Việc mở rộng tuyển sinh vì thế cần được cân nhắc trên cơ sở năng lực bảo đảm chất lượng, bao gồm số lượng và trình độ giảng viên, điều kiện học tập, cơ sở vật chất và khả năng tổ chức đào tạo. Trong một số trường hợp, điều chỉnh quy mô có thể là giải pháp cần thiết để tập trung nguồn lực nâng cao chất lượng.
Kiểm soát “lạm phát điểm số” không đồng nghĩa với việc hạn chế số lượng sinh viên đạt thành tích cao, mà quan trọng là bảo đảm chuẩn đánh giá minh bạch, phù hợp và được áp dụng nhất quán. Khi kết quả học tập phản ánh đúng năng lực, người học có thêm động lực phấn đấu, cơ sở đào tạo nâng cao uy tín và thị trường lao động có căn cứ tin cậy hơn để đánh giá chất lượng nguồn nhân lực tốt nghiệp đại học.
